Written By Deborah Ryan
Contents : Dịch vụ mượn liên thư viện đối với tài liệu chuyển dạng
Skip to Navigation
11.1. Giới thiệu
11.2. Hướng dẫn nhân viên phục vụ
  11.2.1. Tiếp nhận yêu cầu
  11.2.2. Đăng ký dịch vụ
  11.2.3. Mẫu đăng ký
  11.2.4. Phiếu yêu cầu/ Phiếu đặt sách
  11.2.5. Gửi nhận tài liệu
11.3. Qui trình mượn liên thư viện
  11.3.1. Thông tin về nguồn và nơi lưu trữ tài liệu
  11.3.2. Mượn tài liệu của các thư viện trong khu vực
  11.3.3. Nộp phiếu mượn đến các tổ chức hay ở các khu vực khác
  11.3.4. Đăng ký mượn ở tổ chức quốc gia (Calibre, NLB, RNIB và TNAUK) thông qua dịch vụ mượn liên thư viện
  11.3.5. Đăng ký mượn quốc tế
  11.3.6. Thư viện gửi yêu cầu
  11.3.7. Vận chuyển và đóng gói
  11.3.8. Tài liệu mất hoặc hư hỏng
  11.3.9. Giám sát việc mượn liên thư viện tài liệu chuyển dạng
11.4. Các tổ chức quốc gia
11.5. Phát hành
  11.5.1. Ấn bản Bee Aware
  11.5.2. Nhận thức của nhân viên
  11.5.3. Vận động tham gia chương trình

11.1. Giới thiệu

Mặc dù hệ thống mượn liên thư viện đã được hình thành từ nhiều thập niên qua đối với tài liệu in ấn thông thường đã bị mạng lưới hợp tác này bỏ quên. Người khiếm thị lẽ ra phải được cung cấp tài liệu ở hình thức thích hợp sử dụng thì quyền lợi đó đã bị cắt xén và giảm bớt đi. Dưới đạo luật DDA, một thư viện bị coi là vi phạm luật nếu từ chối yêu cầu của độc giả cho mượn tài liệu chuyển dạng và hệ thống mượn liên thư viện vì thế phải có nhiệm vụ giải quyết những yêu cầu đó.   

Để đáp ứng những yêu cầu mượn tài liệu của độc giả khiếm thị, hệ thống mượn liên thư viện đã có sẵn nhưng cần được mở rộng không chỉ để hỗ trợ việc sử dụng rộng hơn vốn tài liệu thư viện mà còn cung cấp một cổng thông tin chung về nguồn lực của tất cả các tổ chức quốc gia như RNIB, NLB, TNAUK và CALIBRE phản hồi kết quả cùng một lúc cho một yêu cầu tra tìm tài liệu để mượn. Các thủ tục đã được xây dựng để phản ánh với hoạt động hiện tại. Sẽ phải tiếp tục đánh giá để đảm bảo có thể thích ứng với bất kỳ xu hướng phát triển mới nào trong tương lai.

Theo chủ trương mới, cá nhân có thể liên lạc với thư viện địa phương bất kể họ là người khiếm thị, mù lòa hay có khuyết tật về đọc để yêu cầu sử dụng những loại tài liệu chuyển dạng mà họ cần chứ không chỉ có một số ít tài liệu hiện diện tại thư viện đó.

Trong khi thiết lập quy chế dịch vụ cần phải nhớ tỷ lệ đáp ứng yêu cầu mượn tài liệu còn phụ thuộc vào sự hiểu biết về vốn tài liệu của các tổ chức này. Các yêu cầu phải được xác định một cách hệ thống hơn là suy diễn – vừa mất thời gian lại vừa phí nguồn lực và thường dẫn đến những kết quả là người mượn không được hài lòng. Các thư viện hiện nay là thành viên của Hệ thống thư viện khu vực được khuyến khích nắm bắt thông tin tư liệu để có thêm nhiều công cụ tìm kiếm tài liệu thích hợp. Tuy nhiên, chỉ có một số thư viện báo cáo thường xuyên đều đặn và toàn diện. Để đảm bảo thực hiện mượn liên thư viện hiệu quả, các thư viện cần đảm bảo là tất cả tài liệu được biên mục vào cơ sở dữ liệu; điều này bao gồm cả tài liệu chuyển dạng và loại in ấn cỡ lớn.

Nhà cung ứng hay sản xuất tài liệu chuyển dạng cũng có mô hình tương tự. Họ chỉ cần các nhan đề do họ xuất bản và lưu trữ cho CSDL quốc gia, REVEAL, các nguồn lực có thể truy cập được.

Việc tập trung thông tin từ hai hệ thống trên sẽ trở thành một nguồn lực chung giúp công tác tổ chức dịch vụ này có thể điều hành phân phối dịch vụ tốt hơn.


Back to Chapter index
11.2.1. Tiếp nhận yêu cầu

Một số người yêu cầu mượn tài liệu là độc giả mới hoàn toàn, vì thế cần cố gắng đáp ứng những yêu cầu của họ và kết quả đó giúp họ nhận ra được sự sẵn sàng tiếp đón của thư viện. Phải đón tiếp niềm nở thân thiện và giúp đỡ họ được càng nhiều càng tốt.


Back to Chapter index
11.2.2. Đăng ký dịch vụ

Nếu người yêu cầu tài liệu không phải là độc giả tại thư viện, thì thủ tục đăng ký cũng diễn như bình thường. Nếu thư viện có chế độ tự điền mẫu thì cần coi lại hình thức của mẫu đăng ký. Một số người khiếm thị có thể tự điền mẫu đăng ký dạng chữ lớn hay dạng điện tử.

 

Tuy nhiên, một số độc giả phải nhờ đến sự trợ giúp của nhân viên thư viện. Cần  tế nhị giúp đỡ, bản thân nhân viên được yêu cầu phải tự tin và không làm cho người yêu cầu có cảm giác bị ngại ngùng. Chương trình tập huấn thích hợp sẽ trang bị cho nhân viên những kỹ năng cần thiết để có thể đối phó với các tình huống, vì thế nên khuyến khích toàn thể nhân viên tham gia các chương trình như thế này để nâng cao nhận thức về công tác phục vụ người khuyết tật thông qua các buổi thực tập, giới thiệu thư viện và phải tổ chức đều đặn các khóa tập huấn lại.

 

Để đảm bảo dịch vụ được thực hiện đầy đủ, nên yêu cầu thêm các thông tin sau:

a) Xác định người nộp đơn có đăng ký là thành viên của một trong bốn tổ chức CALIBRE, NLB, RNIB hay TNAUK; hay của một hiệp hội mới
b) Theo dõi việc mượn tài liệu của họ
c) Nếu họ không phải là thành viên của bốn tổ chức trên thì đề nghị điền phiếu đăng ký (xem 11.2.3) và phiếu phải được một nhân viên công tác xã hội hay tổ chức y tế xác nhận.

Xin nhớ là Sách nói RNIB phải có máy đọc chuyên dụng mà chỉ cấp cho thành viên của dịch vụ này. Tuy nhiên, có thể mượn các loại thiết bị thông thường thông qua chương trình mượn tài liệu của RNIB Cassette.  


Back to Chapter index
11.2.3. Mẫu đăng ký

Nếu người yêu cầu chưa phải là thành viên của bất cứ tổ chức nào trong số nói trên, thì cả bốn tổ chức đó đều đồng ý chấp nhận chung một loại mẫu khai báo để chứng minh người yêu cầu là độc giả khiếm thị từ bất cứ thư viện nào gửi đến.

 

Thư viện phục vụ người khiếm thị phải yêu cầu người sử dụng điền đầy đủ vào mẫu khai báo này và phải xin xác nhận của một nhân viên của tổ chức công tác xã hội hay y tế, đề cập đến một số ý sau:

a) làm rõ trách nhiệm bảo vệ bản quyền
b) nhu cầu sử dụng tài liệu của họ là chính đáng
c) yêu cầu cần được chấp nhận, phải xem xét rồi mới quyết định và có phần đăng ký chuyển tài liệu miễn phí.

 

Hệ thống thư viện trong khu vực nên có mẫu này: và khi có yêu cầu thì sao ra cho khách hàng đăng ký. Mẫu đăng ký sau đó sẽ được gửi đến Văn phòng mượn liên thư viện và được giải quyết theo quy trình mượn liên thư viện thông thường. Nhiều thư viện có những chính sách và hướng dẫn khuyến khích bỏ qua các phí thư viện cho người khiếm thị như phí đặt sách. 

 

Tổ chức mượn liên thư viện quốc gia phải có tài liệu chuyển dạng cho người mù, người giảm thị lực và người có khuyết tật đọc.

 

Mẫu đăng ký

Xem tài liệu dạng .pdf

 

Gửi người quan tâm và có yêu cầu sử dụng dịch vụ này:

Rất quan trọng để thư viện đại diện bạn đọc đăng ký gia nhập vào các tổ chức quốc gia, nhưng các cơ quan này yêu cầu phải cam kết chứng nhận là cá nhân đó có đủ điều kiện để đăng ký. Yêu cầu cần kèm theo mẫu đăng ký đã ký tên (trừ trường hợp sử dụng Thư viện quốc gia người mù hay để mượn sách chữ Braille từ RNIB), trước khi họ đăng ký là thành viên mới. Như các tổ chức CALIBRE, Thư viện quốc gia của người mù (NLB), Viện nghiên cứu người mù hoàng gia Anh (RNIB) và Hội báo nói Anh quốc (TNAUK).

Cám ơn bạn đã quan tâm đến các dịch vụ này.

* Tôi khẳng định ................................ là người mù/ người mất thị lực.

Hoặc:

* Tôi cam kết rằng, theo nhận định cá nhân, …………..……. không thể đọc sách chữ in thông thường theo cách bình thường được.

Ký tên .................

Tên .................

(* Bác sĩ/ Nhân viên y tế/ nhân viên trung tâm phục hồi/ xã hội)

Ngày .................

* Xin vui lòng phản hồi khi nhận được phiếu đăng ký

Cần biết thêm chi tiết, xin liên hệ: .......................


Back to Chapter index
11.2.4. Phiếu yêu cầu/ Phiếu đặt sách

Có thể theo mẫu chung nhưng cần thêm vào:

 

a) Đầy đủ chi tiết về yêu cầu của độc giả và luôn chú ý ghi hình thức tài liệu là sách nói, chữ Braille cấp 1 hay cấp 2, chữ Moon,…

b) Gửi yêu cầu đó đến phòng mượn liên thư viện kèm theo tên độc giả cùng với tên tổ chức quốc gia mà họ vừa mới đăng ký hoặc nếu không là thành viên thì kèm theo mẫu khai báo xác nhận.

c) Bất kỳ những yêu cầu mượn tiếp theo chỉ cần yêu cầu đánh dấu tên của độc giả trên mẫu đăng ký bằng từ viết tắt VIP – người khiếm thị.


Back to Chapter index
11.2.5. Gửi nhận tài liệu

a) Thông báo cho bạn đọc biết là tài liệu có thể cho mượn được.


b) Nếu tài liệu của một trong các tổ chức quốc gia thì nó sẽ được đóng gói bằng bao bì đặc biệt có thể sử dụng được nhiều lần và miễn chi phí gửi bưu điện. Nên nhắc độc giả đừng bỏ bao bì này đi vì sẽ được dùng lại để gửi trả tài liệu cho thư viện; tuy nhiên, nếu người yêu cầu là thành viên của một trong các tổ chức này thì họ sẽ sử dụng gói đó để trả lại cho tổ chức nơi mà họ đã mượn (cũng có trường hợp độc giả sẽ bị nhầm giữa tài liệu mượn trực tiếp từ thư viện hay mượn liên thư viện). Nếu trường hợp này xảy ra thì nên nhắc khéo độc giả thông tin tài liệu mượn bị quá hạn. Thư viện cũng có thể hỏi tổ chức cho mượn để xem tài liệu đã gửi trả về đó hay chưa? (xem phần 17.1 để biết thêm chi tiết).


Back to Chapter index
11.3.1. Thông tin về nguồn và nơi lưu trữ tài liệu

Dùng công cụ kiểm soát thư mục thông thường có thể kiểm tra ngay từ đầu về thông tin tư liệu độc già cần mượn. Cả UnityWeb và V3.Web hiện giữ một phần CSDL Mục lục liên hợp quốc gia về tài liệu chuyển dạng (NUCAF). Một hệ thống mới có tên là REVEAL được phát hành vào đầu năm 2003. Chi tiết xem kỹ Chương 10: Từ NUCAF đến REVEAL.


Back to Chapter index
11.3.2. Mượn tài liệu của các thư viện trong khu vực

Phải giới thiệu các hình thức tài liệu chuyển dạng như tài liệu nói, Moon, Braille v.v. trong mẫu đăng ký mượn chính thức của thư viện trong khu vực (theo quy trình thủ tục mượn liên thư viện có sẵn).

Thông báo rõ ràng để biết được về người yêu cầu tài liệu là người khiếm thị (VIP).

Luôn kèm thông tin hình thức tài liệu mà độc giả muốn mượn.

 

Nếu tài liệu không có trong khu vực thì nộp yêu cầu sang khu vực khác (xem phần 11.3.3) hoặc nếu khu vực khác cũng không có nữa thì nộp thẳng về các tổ chức quốc gia nói trên (xem phần 11.3.4).


Back to Chapter index
11.3.3. Nộp phiếu mượn đến các tổ chức hay ở các khu vực khác

Tất cả phiếu mượn không thuộc khu vực hay ở các khu vực khác gửi đến thư viện thì phải dùng mẫu mượn liên thư viện của thư viện Anh quốc (theo thủ tục mượn liên thư viện đã có sẵn).

 

Yêu cầu phải nêu rõ người mượn là người khiếm thị (VIP). Cho biết hình thức tài liệu chuyển dạng muốn mượn.


Back to Chapter index
11.3.4. Đăng ký mượn ở tổ chức quốc gia (Calibre, NLB, RNIB và TNAUK) thông qua dịch vụ mượn liên thư viện

a) Phiếu mượn gửi đến các tổ chức quốc gia bằng mẫu mượn của thư viện Anh quốc (theo thủ tục mượn liên thư viện đã có sẵn). Có thể lấy mẫu từ:

Trung tâm cung cấp tài liệu thư viện Anh quốc (BLDSC)
Boston Spa, Wetherby, West Yorkshire, LS27 7BQ
Tel: 01937 546060 Fax: 01937 546333.
b) Nếu độc giả không tham gia bất kỳ tổ chức nào trong bốn tổ chức quốc gia thì phiếu mượn phải đính kèm theo một mẫu xác nhận về tình trạng thị lực.

c) Đề nghị nhân viên thư viện giữ một bản photo của mẫu xác nhận thị lực của độc giả đó để tham khảo cho các yêu cầu lần sau.

d) Nêu rõ người đăng ký mượn là người khiếm thị cùng với thông tin chi tiết về tài liệu cần mượn.

e) Không cần mẫu xác nhận khi độc giả đã là thành viên của một trong bốn tổ chức hoặc vừa mới đăng ký gia nhập xong nhưng nhớ bao giờ cũng kèm theo tên bạn đọc.

f) Thư viện yêu cầu nộp phiếu mượn như thường lệ dùng mẫu BL (và có mẫu xác nhận nếu có thể) và gửi đến một tổ chức có lưu trữ tài liệu mà họ cần.

g) Giả sử tổ chức quốc gia có thể cho mượn tài liệu, họ sẽ gửi miễn phí đến thư viện đặt mượn tài liệu kèm theo bản sao của phiếu yêu cầu và giữ lại một bản sao cho tổ chức đó để làm biên nhận thu hồi tài liệu lại.


Back to Chapter index
11.3.5. Đăng ký mượn quốc tế

a) Yêu cầu mượn tài liệu chữ Braille (kể cả tài liệu nhạc) nên được chuyển đển NLB, mới có hợp đồng hợp tác với Viện Quốc gia Canada cho người mù, Thư viện Quốc hội Mỹ (LoC) (chỉ dành cho tài liệu nhạc) và các thư viện quốc tế khác. (Tư vấn bạn đọc/ NLB: 0161 355 2053).

b) Đăng ký mượn tài liệu không phải là nhạc từ Thư viện Quốc hội Mỹ (LoC) thì nên thông qua trung tâm RNIB đại diện cho LoC ở Anh quốc. (Dịch vụ khách hàng/ RNIB: 0845 702 3153).


Back to Chapter index
11.3.6. Thư viện gửi yêu cầu

a) Thông báo cho bạn đọc biết để đến nhận tài liệu. Bạn nên nhớ nhắc bạn đọc đem trả tài liệu đó cho thư viện chứ không phải gửi trực tiếp trả về cho các tổ chức quốc gia.

b) Có trách nhiệm đem tài liệu trả tại văn phòng mượn liên thư viện
 và bộ phận này sẽ trả tài liệu cho các tổ chức quốc gia thông qua đường bưu điện miễn phí.


Back to Chapter index
11.3.7. Vận chuyển và đóng gói

Dịch vụ bưu điện phải tuân theo các quy định phục vụ người khiếm thị là cho phép gửi tài liệu băng tiếng miễn phí đến người sử dụng. Vì thế tên độc giả phải đính kèm trên gói hàng mặc dù kiện hàng sẽ được gửi đến thư viện.

Bất kỳ tài liệu nào của các tổ chức quốc gia phải được đựng trong loại bao bì tái sử dụng được.


Back to Chapter index
11.3.8. Tài liệu mất hoặc hư hỏng

Thư viện mượn sẽ có trách nhiệm nếu xảy ra chuyện tài liệu bị mất hay hư hỏng và sẽ bị nộp phạt theo yêu cầu của tổ chức cho mượn.


Back to Chapter index
11.3.9. Giám sát việc mượn liên thư viện tài liệu chuyển dạng

Phải thống kê số liệu yêu cầu mượn liên thư viện hàng tháng trong khu vực và ghi lại ở phần 5, Tài liệu chuyển dạng.


Back to Chapter index
11.4. Các tổ chức quốc gia

Các tổ chức quốc gia sau là nơi có thể hỗ trợ tốt trong việc tổ chức hệ thống mượn liên thư viện: CALIBRE, NLB, RNIB và TNAUK.

Chi tiết đầy đủ về các dịch vụ của họ và thông tin liên lạc ở Chương 17, phần 17.1.

 

Đề nghị là thư viện nên gia nhập vào các tổ chức này nếu chưa đăng ký, mẫu xác nhận cũng có hiệu lực như là mẫu khai báo đăng ký vì thế sẽ giảm được số lượng thủ tục hành chính mà người khiếm thị phải thực hiện.

Một số thư viện đăng ký trực tiếp vào các tổ chức như Sách nói RNIB và Báo nói TNAUK để đảm bảo cho độc giả tại địa phương sử dụng được các dịch vụ này. Cũng khuyến nghị nơi nào dịch vụ thư viện có thể thực hiện thì ban quản lý phải tính đến chuyện tài trợ phí đăng ký thành viên cho người khiếm thị.


Back to Chapter index
11.5.1. Ấn bản Bee Aware

Tất cả các điểm dịch vụ thư viện mở cửa hơn 10 giờ trong một ngày sẽ nhận được gói “Bee Aware”  có tài liệu hướng dẫn cho nhân viên phục vụ và một số tài liệu phát hành khác gồm một cái thiệp và bộ hình dán. Ghé thăm trang web  Bee Aware.


Back to Chapter index
11.5.2. Nhận thức của nhân viên

Chủ yếu là nhân viên thư viện phải biết cần tăng cường việc mượn liên thư viện và giới thiệu cho độc giả biết thông tin về những dịch vụ này cũng như giới thiệu qua các văn bản quảng bá dịch vụ.


Back to Chapter index
11.5.3. Vận động tham gia chương trình

Thư viện phải nắm chương trình mượn liên thư viện tổ chức cho cộng đồng người khiếm thị và các tổ chức cung cấp dịch vụ cho họ. (Xem Quảng bá dịch vụ Chương 15).


Back to Chapter index
 Thư viện Khoa Học Tổng Hợp thành phố Hồ Chí Minh