Mục đích của cẩm nang này là hướng dẫn các nhà quản lý và nhân viên thư viện biết cách thực hiện dịch vụ thông tin cho người mù và khiếm thị. Cẩm nang cũng hướng dẫn cách đánh giá nhu cầu, xây dựng chính sách và thực hành cho các dịch vụ thư viện và là tài liệu tư vấn về phạm vi của các loại hình tài liệu, các dịch vụ hỗ trợ cho người khiếm thị đã có tại Anh Quốc.

Brophy, Peter and Craven, Jenny. (1999). Thư viện tích hợp truy cập được; mô hình phát triển dịch vụ trong thế kỷ 21.  Báo cáo tổng kết về dự án REVIEL (Nguồn lực thư viện điện tử cho người khiếm thị). Báo cáo nghiên cứu và cải thiện dịch vụ thư viện Anh quốc số 168. Manchester: Trung tậm nghiên cứu Quản lý thông tin và thư viện, Đại học Thủ đô Manchester.

Anh quốc. Đạo luật. (1995). Đạo luật chống phân biệt đối xử 1995. Chương 50. London: HMSO.

Anh quốc. Đạo luật. (1973). Đạo luật chính quyền địa phương (Xcốt-len) 1973. Chương 65. London: HMSO.

Anh quốc. Đạo luật. (1964). Đạo luật Bảo tàng và thư viện công cộng 1964. Chương 75. London: HMSO.

Anh quốc. Đạo luật. (2001). Đạo luật khuyết tật và nhu cầu giáo dục đặc biệt 2001. Chương 10. London: Stationery Office.

Machell, Jean. (1996). Dịch vụ thông tin và thư viện cho người khiếm thị: hướng dẫn của quốc gia. Tổ chức Share the Vision / Hội thư viện. London: LA Publishing.

D.D.A có bốn phần chính:

Nhà cung ứng cũng phải cung cấp thiết bị hoặc giúp đỡ người khuyết tật sử dụng các dịch vụ dễ dàng hơn.

Pháp lệnh về người tàn tật

Có hiệu lực từ ngày 01 tháng 11 năm 1998  gồm 8 chương 35 điều được ban hành nhằm để “bảo vệ, chăm sóc và tạo điều kiện cho người tàn tật hòa nhập cộng đồng”. Pháp lệnh này quy định trách nhiệm của gia đình, xã hội và Nhà nước đối với người tàn tật và quyền lợi của người tàn tật.

Chuơng I gồm 9 điều quy định chung:

-          Điều 1 định nghĩa về người tàn tật: nguồn gốc , biểu hiện, khả năng hoạt động của người tàn tật

-          Điều 2: chỉ ra những điều khoản áp dụng cho thương bệnh binh trong Pháp lệnh ưu đãi người hoạt động cách mạng, liệt sĩ và gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, người có công giúp đỡ cách mạng tại điều 12 và 13, ngoài việc được hưởng chế độ ưu đãi riêng của Nhà nước theo pháp luật, còn được hưởng những quyền lợi trong Pháp lệnh này mà chế độ ưu đãi riêng chưa quy định.

-          Điều 3: trách nhiệm của Nhà nước, xã hội và bản thân người tàn tật: khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi, khắc phục khó khăn hòa nhập cộng đồng

-          Điều 4: trách nhiệm của gia đình, người giám hộ: nuôi dưỡng, chăm sóc, giúp đỡ người tàn tật tham gia sinh hoạt xã hội. Trách nhiệm của Nhà nước và xã hội đối với người tàn tật nặng không có nguồn thu nhập và không nơi nương tựa. Đối với người tàn tật nặng có người thân nhưng già yếu, không đủ khả năng kinh tế để chăm sóc thì được hưởng trợ cấp xã hội.

-          Điều 5: Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện trợ giúp người tàn tật: dành 1 khoản ngân sách; kêu gọi các tổ chức, cá nhân tham gia các hoạt động xã hội – từ thiện giúp đỡ người tàn tật.

-          Điều 6: các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân,… và mọi công dân thực hiện các biện pháp phòng ngừa tàn tật, hạn chế nguy cơ phát sinh tàn tật.

-          Điều 7: Người tàn tật được tham gia vào các tổ chức xã hội, hiệp hội sản xuất và được bảo trợ theo quy định của pháp luật.

-          Điều 8: trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên, tổ chức xã hội khác: vận động nhân dân thực hiện Pháp lệnh về người tàn tật; giám sát việc thi hành pháp luật; kiến nghị với các cơ quan nhà nước về việc bảo vệ, chăm sóc người tàn tật.

-          Điều 9: quy định nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử, ngược đãi người tàn tật; việc lợi dụng tổ chức của người tàn tật để thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật.

Chương 2 gồm 5 điều quy định việc chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ và nuôi dưỡng người tàn tật:

-          Điều 10: đối với người tàn tật, người tàn tật nặng không có nguồn thu nhập và không có nơi nương tựa, người tàn tật nghèo, người mắc bệnh tâm thần thể nặng được khám chữa bệnh và được điều trị bắt buộc ở các cơ sở y tế.

-          Điều 11: đối với người tàn tật được phục hồi chức năng và cung cấp dịch vụ chỉnh hình; người tàn tật nghèo được cấp phát miễn phí hoặc hỗ trợ một phần kinh phí; gia đình người tàn tật được cơ quan y tế hướng dẫn chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, sử dụng các dụng cụ chỉnh hình.

-          Điều 12: quy định đối với trợ cấp và kinh phí nuôi dưỡng người tàn tật. Ủy ban nhân dân các cấp phối hợp với các tổ chức xã hội tổ chức các hình thức nuôi dưỡng để thu nhận những người tàn tật nặng không có nguồn thu nhập, không nơi nương tựa; trợ cấp hàng tháng đối với người tàn tật nặng; kinh phí nuôi dưỡng người tàn tật nặng trích từ ngân sách các cấp, tài trợ của các tổ chức, cá nhân; người chăm sóc người tàn tật nặng trong các cơ sở xã hội được hưởng phụ cấp bằng 30% mức lương theo ngạch, bậc.

-          Điều 13: nhà nước hỗ trợ các dự án nghiên cứu khoa học về người tàn tật; các cơ sở sản xuất dụng cụ, thiết bị trợ giúp người tàn tật được vay vốn với lãi suất ưu đãi.

-          Điều 14: nhà nước với việc sản xuất và nhập khẩu các dụng cụ, tài liệu và trang thiết bị chuyên dùng: khuyến khích sản xuất và miễn thuế nhập khẩu theo quy định của pháp luật thuế.

Chương 3 gồm 3 điều quy định việc học văn hóa đối với người tàn tật:

-          Điều 15 đối với học sinh là người tàn tật thì được nhà trường xét giảm hoặc miễn học phí và các khoản đóng góp khác; được hưởng trợ cấp và xét học bổng.

-          Điều 16: việc học tập của trẻ em tàn tật được tổ chức bằng các hình thức hòa nhập trong các trường phổ thông, trường chuyên biệt: học sinh có năng khiếu được ưu tiên tiếp nhận vào các trường năng khiếu tương ứng; giáo viên dạy các trường lớp chuyên biệt được hưởng chế độ phụ cấp ưu đãi theo quy định.

-          Điều 17: học sinh là người tàn tật trong các cơ sở giáo dục, nuôi dưỡng nội trú được hưởng các chế độ, chính sách theo quy định. Nhà nước tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân mở trường lớp; giúp đỡ về tài chính, kỹ thuật, chuyên môn.

Chương 4 quy định việc học nghề và việc làm đối với người tàn tật gồm 6 điều:

-          Điều 18: trách nhiệm của nhà nước, các cơ sở dạy nghề, tổ chức kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho người tàn tật chọn nghề phù hợp với khả năng lao động; miễn giảm học phí. Tổ chức cá nhân thu nhận người tàn tật được hưởng chế độ ưu đãi.

-          Điều 19 cơ sở dạy nghề dành riêng cho người tàn tật được xét miễn giảm thuế; vay vốn ưu đãi, chi phí hỗ trợ ngân sách xây dựng trường lớp

-          Điều 20: người tàn tật tự tạo việc làm tại nhà được vay vốn với lãi suất ưu đãi; được chính quyền địa phương giúp đỡ chuyển giao công nghệ, tiêu thụ sản phẩm. Các trung tâm dịch vụ việc làm giảm hoặc miễn phí đối với người tàn tật có nhu cầu hướng nghiệp, tìm việc làm.

-          Điều 21: trách nhiệm của cơ quan hành chính, sự nghiệp không được từ chối nhận người tàn tật; sử dụng lao động là người tàn tật được thực hiện theo quy định của pháp luật lao động.

-          Điều 22: cơ sở sản xuất, kinh doanh dành riêng cho người tàn tật được miễn thuế, vay vốn với lãi suất thấp, được xét hỗ trợ vốn từ Quỹ việc làm dành cho người tàn tật.

-          Điều 23: vốn của các cơ sở sản xuất, kinh doanh dành riêng cho người tàn tật sử dụng nhằm phục vụ lợi ích chung của tập thể những người tàn tật, không được chia cho cá nhân.

Chương 5 quy định về hoạt động văn hóa, thể dục thể thao và sử dụng công trình công cộng của người tàn tật:

-          Điều 24: nhà nước và xã hội tạo điều kiện để người tàn tật phát huy các tiềm năng sáng tạo về văn học, nghệ thuật, thể thao… phù hợp với khả năng và sức khỏe.

-          Điều 25: các cơ sở văn hóa, thể dục thể thao phải tạo điều kiện, ưu tiên trợ giúp người tàn tật: nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tập luyện thể dục,… những môn thể thao dành riêng cho người tàn tật.

-          Điều 26: việc đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo công trình nhà ở, công trình công cộng… phải tính đến nhu cầu sử dụng của người tàn tật.

Chương 6 gồm 5 điều nói về quản lý nhà nước đối với việc bảo vệ, chăm sóc người tàn tật:

-          Điều 27: những quy định về quản lý nhà nước đối với việc bảo vệ, chăm sóc người tàn tật. Ban hành, sửa đổi, bổ sung, hướng dẫn thi hành các văn bản pháp luật; chính sách, chế độ đối với người tàn tật. Phân loại các dạng tật, mức độ và nguyên nhân tàn tật để hoạch định chính sách và các biện pháp phòng ngừa và trợ giúp người tàn tật. Lập và tổ chức thực hiện các chương trình, dự án, hợp tác quốc tế về trợ giúp người tàn tật. Kiểm tra việc thực hiện pháp luật về người tàn tật. Khen thưởng, xử lý vi phạm pháp luật về người tàn tật.

-          Điều 28 trách nhiệm của chính phủ, Bộ Lao động,Thương binh và Xã hội, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện việc quản lý nhà nước về bảo vệ, chăm sóc người tàn tật.

-          Điều 29: chính phủ chỉ đạo các ngành, các cấp lập chương trình phòng ngừa tàn tật và trợ giúp người tàn tật: không có nguồn thu nhập, người tàn tật nghèo, ở nông thôn, miền núi và nơi xa xôi hẻo lánh

-          Điều 30: Quỹ nhân đạo trợ giúp người tàn tật được hình thành dưới nhiều hình thức, tăng thêm nguồn kinh phí trợ giúp người tàn tật. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên vận động xây dựng Quỹ nhân đạo trợ giúp người tàn tật trên nguyên tắc tự nguyện.

-          Điều 31: quy định ngày 18 tháng 4 là ngày bảo vệ, chăm sóc người tàn tật.

Chương 7 quy định chế độ khen thưởng và xử lý vi phạm, gồm 2 điều:

-          Điều 32: khen thưởng những tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc bảo vệ, chăm sóc người tàn tật; có công phát hiện, ngăn chặn các hành vi phạm pháp.

-          Điều 33: xử lý vi phạm đối với các hành vi: xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người tàn tật, lợi dụng người tàn tật, thoái thác trách nhiệm hoặc người tàn tật lợi dụng sự tàn tật của mình.

Chương 8 là những điều khoản thi hành:

-          Điều 34: đối với người tàn tật là người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam được áp dụng một số điều trong pháp lệnh này theo qui định của chính phủ, Pháp lệnh có hiệu lực từ ngày 01/11/1998.

-          Điều 35: quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Pháp lệnh.

Năm 1992, Chính phủ Việt Nam đã ký vào tuyên bố chung về quyền tham gia đầy đủ và bình đẳng của người tàn tật khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Tại Điều 6 Khoản 4 của Pháp lệnh Thư viện ban hành ngày 28/10/2000 có đề cập đến dịch vụ thư viện phải hướng đến người khiếm thị “Người mù phải có điều kiện sử dụng các tài liệu thư viện bằng chữ Braille hoặc dưới dạng những vật mang tin khác”.

Nghị định của Chính phủ số 72/2002/NĐ-CP ngày 06/8/2002 quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Thư viện. Điều 2 chương 2 về trách nhiệm của thư viện đối với người sử dụng vốn tài liệu thư viện quy định:

Tại khoản 4, “Thư viện công cộng có trách nhiệm phối hợp với Hội người mù xây dựng bộ phận sách, báo bằng chữ nổi và các dạng tài liệu đặc biệt khác phục vụ cho người khiếm thị”.

Tại khoản 2 “Thư viện công cộng ở địa phương có trách nhiệm xây dựng tài liệu tiếng dân tộc thiểu số phù hợp vời đặc điểm dân cư trên địa bàn để phục vụ đối tượng bạn đọc này”.

Tại khoản 3 “Thư viện công cộn ở địa phương, thư viện các trường phổ thông và cơ sở giáo dục khác, cung văn hóa thiếu nhi, nhà văn hóa thiếu nhi có trách nhiệm xây dựng bộ phận tài liệu phù hợp với khả năng, tâm sinh lý, lứa tuổi của trẻ em; tổ chức phòng đọc, mượn tài liệu dành riêng để phục vụ trẻ em.”

Tại khoản 6 “Trong thư viện hoạt động bằng ngân sách nhà nước, người cao tuổi quy định tại Pháp lệnh Người cao tuổi ngày 28 tháng 4  năm 2000, người tàn tật ngày 30 tháng 7 năm 1998, do điều kiện sức khỏe không có khả năng đến thư viện thì được phục vụ miễn cước phí tài liệu thư viện tại nhà bằng hình thức gửi qua bưu điện hoặc thư viện lưu động khi có đơn đề nghị được Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn xác nhận. Tổng cục Bưu điện chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa – Thông tin và Bộ Tài chính quy định chế độ miễn cước phí đối với việc gửi sách, báo của thư viện qua bưu điện tới các đối tượng bạn đọc trên.”

Trong chương 5 của Nghị định về chính sách đầu tư của nhà nước đối với thư viện, tại khoản 6 của điều 14 quy định: “Nhà nước có chính sách đầu tư cho việc viết, xuất bản các sách, báo dành cho trẻ em, sách, báo bằng tiếng dân tộc thiểu số, tài liệu dành cho người khiếm thị để phục vụ cho các đối tượng bạn đọc.”

Như trình bày trong hình dưới đây, những người bị thoái hoá hoàng điểm có thể nhìn thấy những vật trên sàn nhà, nhưng không thể thấy những vật ngay trước mắt họ. Do đó, việc đảm bảo môi trường không có nguy hiểm cho họ như được nêu trong Chương 12 rất quan trọng. 

Hình. 4b: Thoái hóa hoàng điểm
Bản quyền bởi Burrington Partnership 2000

Hành động vì Người Mù (www.demon.co.uk/afbp) là trang web cung cấp thông tin về các tình trạng khác nhau và có kết nối trực tiếp với nhiều tổ chức quốc gia và quốc tế trong lĩnh vực nhãn khoa và khiếm thị.

Viện Quốc Gia Hoàng Gia Cho Người Mù (www.rnib.org.uk) cung cấp thông tin về tất cả các tình trạng bệnh lý thông thường của mắt.

Có nhiều từ ngữ khác nhau được sử dụng để chỉ người bị giảm hoặc mất khả năng nhìn. Phần này sẽ định nghĩa sơ lược về một số từ ngữ có liên quan.

Bảng 5B: Dự đoán số lượng người khiếm thị 2001-2051

Nguồn: Số liệu thống kê của Bộ Y tế và RNIB

Hình 5a:

Hình 5b: Phân bố giới tính theo tuổi

Ước tính chỉ có khoảng 25% người khiếm thị độ tuổi lao động là có việc làm (được trả lương). 46% những người khiếm thị không có thu nhập nói rằng họ muốn được làm việc (Ibid).

Khảo sát của RNIB (Ibid) cho thấy có 31% người khiếm thị độ tuổi lao động có thu nhập thấp hơn 1/3 thu nhập trung bình. 

40% người lớn khiếm thị sống trong viện dưỡng lão địa phương. Độ tuổi 60-74 có tỉ lệ sống ở viện dưỡng lão địa phương cao (58%) và thấp hơn ở độ tuổi 16-59 (40%) và trên 75 tuổi (43%) (Ibid). Ở người khiếm thị hoàn toàn thì tỉ lệ sống ở viện dưỡng lão địa phương gấp 1.75 lần so với những người sống ở nhà (Grundy và cộng sự, 1999).

45% người lớn khiếm thị sống ở nhà (Bruce và cộng sự, 1991) so với 11% trong dân số nói chung (Số liệu của Cơ quan thống kê quốc gia).

Người khiếm thị cao tuổi thích sống ở nhà của mình. 50% người khiếm thị trên 75 tuổi sống tự lo, so với 44% người khiếm thị độ tuổi 60-74 tuổi và 19% ở độ tuổi 16-59 tuổi.

Hình 5c: Những nguồn chính cung cấp thông tin cho người lớn khiếm thị

Dữ liệu trong bảng 5C cho rằng việc giảm thị lực làm giảm đọc báo, tạp chí nhưng lại tăng đọc sách.

Về báo và tạp chí, chỉ có báo địa phương và chương trình tivi/ radio là còn được trên 10% người đọc sau khi bị khiếm thị. Giảm nhiều nhất là số người đọc nhật báo, giảm từ 70% xuống còn 9%. Số người đọc chuyện trinh thám tăng 11% và các loại sách không phải thể loại trinh thám tăng 8%.

Bảng 5C: Các thể loại đọc trước và sau khi bị khiếm thị

Hình 5d: Hình thức đọc thường được người lớn khiếm thị chọn

Tỉ lệ người khiếm thị là thành viên của các thư viện có sự khác nhau đáng kể giữa các địa phương. Một số vùng chỉ có 2% người khiếm thị là thành viên của thư viện, trong khi đó có vùng tỉ lệ người khiếm thị là thành viên của thư viện chiếm đến 55%. Số liệu này so sánh với tỉ 58% ở toàn thể nước Anh. (Kinnell và cộng sự, 2000). 

Số liệu ghi nhận từ 2 địa phương ở Anh quốc cho thấy rằng có khoảng 6% sách cho mượn ở thư viện thuộc loại chữ to (số liệu không công bố được cung cấp bởi Hội đồng thành phố của 2 địa phương Gloucestershire và Essex). Ngành thư viện ở Anh quốc ước tính rằng ở Anh quốc có khoảng 9% - tương đương với 46 triệu sách – thuộc loại chữ to hàng năm. 

Có 2 thư viện sách nói lớn ở Anh quốc là thư viện sách nói RNIB có khoảng 50,000 thành viên và Calibre có khoảng 15,000 thành viên. Đa số các thông tin trong phần này được lấy từ khảo sát của Chartres (1998) trên các thành viên của các thư viện kể trên. Cần lưu ý rằng các số liệu này không thể đại diện cho toàn bộ cộng đồng người lớn khiếm thị trên khắp nơi.

Chartres (Ibid) tổng kết có khoảng 42% người sử dụng sách nói  có đến thư viện sách của địa phương. Trong số đó, đa số tự đi, 38% nhờ người thân đi thay và 15% tự đi hoặc nhờ người thân. Còn theo nghiên cứu LISU thì có khoảng 31% người khiếm thị đến thư viện trong 6 tháng gần nhất (Davies và cộng sự, 2001).

Bảng 5F cho thấy tần số của những người tự đi thư viện. 34% đi mỗi tuần, khoảng 49% đi mỗi tuần hay mỗi tháng một lần và 17% đi dưới 1 lần mỗi tháng.

Bảng 5F: Tần số sử dụng thư viện địa phương
(Khảo sát trên những người khiếm thị tự mình đi thư viện)

Người khiếm thị thường nhờ giúp đỡ của nhân viên thư viện hoặc người thân khi chọn lựa sách nói cũng như sách in. Tuy nhiên 23% trong số họ thường tự mình chọn lựa và 9% chọn lựa thông qua danh mục sách niêm yết. LISU cũng nhận thấy rằng có khoảng 60% người khiếm thị đến thư viện có người khác đi chung (Davies và cộng sự, 2001).

Bảng 5G cho kết quả đánh giá của người khiếm thị sử dụng thư viện về chất lượng thư viện trên nhiều khía cạnh khác nhau. Thuận tiện đi lại trong thư viện chiếm 85%, chất lượng phục vụ tốt của nhân viên thư viện chiếm 93%. Nhưng LISU nhận thấy có 50% người khiếm thị đến thư viện gặp khó khăn khi đi lại trong thư viện (Davies và cộng sự, 2001). [Ghi chú: Sự khác biệt này là do Chartres lấy mẫu không điển hình]. Sử dụng các phương tiện di chuyển công cộng được đánh giá không cao so với số chủng loại sách và hình thức tiếp cận thông tin. 

Một tỉ lệ lớn người trả lời cho rằng họ không biết làm thế nào để đánh giá chất lượng ánh sáng ở bên trong và bên ngoài thư viện, số chủng loại sách có trong thư viện và danh mục tựa sách dưới nhiều dạng trình bày khác nhau. Lý do của sự do dự khi trả lời không rõ lắm.

Bảng 5G: Đánh giá của người được phỏng vấn trên chất lượng của dịch vụ ở thư viện (Khảo sát trên những người khiếm thị tự mình đi thư viện)

58% trả lời trong thăm dò của Chartres rằng họ không sử dụng thư viện địa phương. Họ được yêu cầu cho biết những nguyên nhân chính (xem Bảng 5H).

"Nguyên nhân chính" là do khó khăn khi đến thư viện (41%). Điều này phù hợp với việc đi lại khó khăn của người khiếm thị (xem (5.6.3).

Hai nguyên nhân chính nữa là do có ít loại sách chữ to hay sách nói (19%) và họ thích đến thư viện chuyên về sách nói hơn (11%).

Bảng 5H: Lý do tại sao người khiếm thị ít đến thư viện của địa phương

Có khoảng 4,500 người khiếm thị theo học tại các trường giáo dục bổ túc ở Anh quốc (Simkiss và cộng sự, 1998).

Có 30% chọn học bằng chữ Braille, tuy nhiên tỉ lệ rất khác nhau giữa các nhóm tuổi, chẳng hạn như chỉ có 14% người khiếm thị ở độ tuổi 16-59 là có thể đọc được chữ Braille- xem phần 5.6.5.3. ; 5% thích học bằng máy vi tính (Ibid). 

Học sinh khiếm thị tại các trường giáo dục bổ túc thích học bằng chữ Braille hơn (49%) so với học sinh khiếm thị tại các trường đào tạo chính qui (21%). Ngược lại, học sinh khiếm thị tại các trường đào tạo chính qui thì lại thích học bằng máy vi tính hơn (43%) so với học sinh khiếm thị tại các trường giáo dục bổ túc.

Bảng 5I: Các phương tiện đọc được học sinh khiếm thị ưa chuộng tại các trường giáo dục bổ túc

Ước tính có khoảng 22,500 trẻ em bị khiếm thị ở Anh quốc, tuy nhiên số thực tế có thể khác do cách lấy mẫu. Ở các trẻ em này, có ít nhất 36% bị thêm bệnh khác ngoài bệnh mắt. Những trẻ em này có những nhu cầu phức tạp để bổ sung cho sự suy giảm thị lực. 2/3 còn lại ít có nhu cầu đặc biệt hơn thì có thể theo học các chương trình giáo dục cơ bản. Phần này mô tả những bệnh lý chính, việc đọc và học trong 2 nhóm trẻ nêu trên.

Trong nhóm trẻ bị thêm bệnh khác ngoài bệnh mắt, ước tính có khoảng 29% bị bại não, 26% bị bệnh lý khác có ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thể như viêm khớp hay có vấn đề ở tủy sống, và 26% bị bệnh khác như hen phế quản, động kinh, tiểu đường (Crofts và cộng sự, 2001).

Ở các trẻ khiếm thị tuổi từ 5 đến 16 tuổi có khả năng theo học các chương trình giáo dục cơ bản thì có khoảng 30% bị thêm một hoặc nhiều bệnh lý khác. Trong nhóm này, có khoảng 37% bị bệnh phải dùng thuốc, 20% bị khó khăn trong việc vận động, 19% bị khó khăn khi tiếp thu bài vở, 12% bị giảm thính lực và 10% bị bệnh lý di truyền phức tạp (Crofts và cộng sự, 2001).

Nhiều trẻ khiếm thị vần còn khả năng nhìn được. Có 51% có thể nhặt đồng xu mà không phải mò mẫm, và ¼ có thể nhận ra người quen đi ngang qua mặt ở ngoài đường (Walker và cộng sự, 1992). 

Đa số trẻ khiếm thị trong nhóm còn có thể theo học các chương trình giáo dục cơ bản có thể đọc và viết chữ to nếu có đủ ánh sáng. Nhiều trẻ sử dụng thiết bị phóng to để phóng to chữ lên. 34% có thể đọc được chữ in bình thường, 27% đọc được chữ in to và 18% có thể đọc được cả hai (Franklin và cộng sự, 2001). Chỉ có 4% trẻ khiếm thị đọc được chữ Braille (Clunies-Ross và cộng sự, 1999).

Hình 5e: Các loại trường ở Anh quốc có trẻ khiếm thị theo học

Các bảng trên đây cho thấy người tàn tật cơ quan vận động chiếm tỉ lệ cao nhất: 35,46% sau đó là thị giác: 15,70% và thần kinh chiếm 13,93%. Nguyên nhân dẫn tới tàn tật là do: bẩm sinh chiếm 34,15%, bệnh tật chiếm 35,75% và tai nạn chiến tranh là 19,07%. Riêng nguyên nhân tai nạn chiến tranh tỉ lệ nam tàn tật cao hơn nhiều so với tỉ lệ của nữ. Tỉ lệ người đa tật chiếm khá cao: 20,22% trong tổng số nguời tàn tật.

·         Trường đào tạo nào, ngành học nào có điều kiện đào tạo học sinh khiếm thị thì được tiếp nhận đào tạo theo các điều kiện do trường quy định phù hợp với thực tế của trường và yêu cầu đào tạo của ngành học (thi tuyển hay xét tuyển, cam kết của gia đình học sinh bảo đảm điều kiện đi lại, sinh hoạt, học tập của học sinh...).

·         Trong quá trình đào tạo, tuỳ theo khả năng học tập thực tế của học sinh, sinh viên khiếm thị, các trường quyết định về chế độ học bổng, học phí, môn học và việc cấp văn bằng, chứng chỉ phù hợp với các quy định hiện hành của Nhà nước và của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Viện Nghiên cứu chiến lược giáo dục đã trình duyệt dự án thống nhất ký hiệu chữ braille cho các lớp có cải tiến. Tuy nhiên, những cố gắng to lớn đó vẫn chưa thể đáp ứng được nhu cầu khổng lồ về sách của người khiếm thị. Thiết nghĩ, nhà nước cần có chính sách cụ thể hơn cho việc xuất bản loại sách này đi vào quy cũ và nhất quán giữa các miền Nam, Trung, Bắc. Trung tâm nghiên cứu giáo dục trẻ khuyết tật thuộc Viện khoa học giáo dục với sự hỗ trợ của tổ chức CRS (Tổ chức cứu trợ và phát triển) đã tổ chức hội thảo lần thứ 3 về đề tài " Xây dựng và thống nhất hệ thống kí hiệu Braille cho người mù Việt Nam" để thống nhất xây dựng hệ thống kí hiệu Braille tiếng Việt cho cả ba miền và thống nhất các nguyên tắc xây dựng kí hiệu, trong đó có 68 quy tắc cho các môn như Tiếng Việt, Toán học, Vật Lý, Hoá học, Sinh học. Tiến tới thay thế cái bảng và dùi viết của người mù bằng một phần mềm để người mù Việt Nam có điều kiện học tốt hơn. Bên cạnh đó các lĩnh vực như tin học, âm nhạc, ngoại ngữ... cũng cần có một hệ thống kí hiệu hoàn chỉnh, thống nhất để người mù có thể dễ dàng sử dụng, tiếp cận được với khoa học kĩ thuật, với các phương tiện hiện đại phục vụ cho cuộc sống hằng ngày. Người mù ở Việt Nam ít có cơ hội để có thể học cao hơn do thiếu kí hiệu trong hệ thống các môn học. Hiện nay nhu cầu học lên các bậc cao hơn như Đại học của người mù ngày càng nhiều hơn. Đề tài "Xây dựng và thống nhất kí hiệu Braille cho người mù Việt Nam" qua 3 lần hội thảo. Song ở các bộ môn hoá học và toán học có nhiều ý kiến cho rằng các kí hiệu còn dài và khó đối với người học. Bản thân các môn học này cũng có quá nhiều các kí hiệu rất phức tạp nên việc học các môn này đối với người khiếm thị khi học các môn này lại càng khó khăn hơn.

Bruce, I., McKennell, A., and Walker, E. (1991). Blind and partially sighted adults in Britain: the RNIB survey. London: HMSO.

Bruce, I. and Baker, M. (2001). Access to written information – the views of 1000 people with sight problems. London: RNIB.

Chartres, S. (1998). The leisure reading habits of visually impaired people using audio reading services - customer survey. Unpublished: RNIB.

Clunies-Ross, L., Franklin, A., and Keil, S. (1999). Blind and partially sighted children in Britain: their incidence and special needs at a time of change. RNIB for the Nuffield Foundation.

Crofts, K., Clery, L., Keil, S., Franklin, A. and Cole-Hamilton, I. (2001). The health and well being of blind and partially sighted children and young people aged 5 to 25. London: RNIB

Davies J., Wisdom, S., and Creaser ,C. (2001). Out of sight but not out of mind – visually impaired people’s perspectives of library and information services. Loughborough University: Library and Information Statistics Unit.

Ford, M., and Heshel, T. (1994). The In Touch 1994/5 handbook. London: published for BBC Radio 4 by Broadcasting Support Services.

Franklin, A., Keil, S., Crofts, K., and Cole-Hamilton, I .(2001). The educational experiences of 5 to 16 year old blind and partially children and young people. London: RNIB

Government Actuary’s Department website (http://www.gad.gov.uk/)

Grundy, G., Ahlburg, D., Ali, M., Breeze, E. and Sloggett, A. (1999). Disability in Great Britain. London: DSS Research Report No. 94.

Kinnell, M., Yu, Liangzhi and Creaser, Claire. (2000).
Public library services for visually impaired people – report to the Library and Information Commission. Loughborough University: Library and Information Statistics Unit.

Martin, J., Meltzer, H., and Elliot, D. (1988). OPCS surveys of disability in Great Britain, Report 1: The prevalence of disability among adults. London: HMSO.

Moore, N. (2000). Review of research of the information needs of visually impaired people. Unpublished: RNIB.

RNIB. (1997). All about registering as blind or partially sighted. London: RNIB.

Simkiss, P., Garner, S., and Dryden, G. (1998). What next? The experience of transition. London: RNIB.

Walker, E., Tobin, M., and McKennell, A. (1992). Blind and partially sighted children in Britain: the RNIB survey. London: HMSO.

b) chương trình giảng dạy hòa nhập, đảm bảo khả năng và cơ hội tiếp cận;

c) dự báo chính xác nhu cầu học tập cá nhân;

d) nhân viên phải có kiến thức hiểu biết về khái niệm “học tập hòa nhập”.

Association of Research Libraries. (1999). Services to users with disabilities. Transforming libraries. Issue 8. www.arl.org/transform/disabilities/index.html

Brophy, Peter. (1999). The integrated, accessible library: building a national accessible library service. Library HiTech News, 164, July 1999, pp 15-17.

Brophy, Peter and Craven, Jenny. (1999a). Education for all? Library support for blind or visually impaired users in higher education in the UK. Library Association Record, Library Technology: Assistive Technology Special Issue, 4 (1), February 1999, pp. 19-20.

Brophy, Peter and Craven, Jenny. (1999b). The integrated accessible library: a model of service development for the 21st century. The final report of the REVIEL (Resources for Visually Impaired Users of the Electronic Library) project. British Library Research and Innovation Report 168. Manchester: Centre for Research in Library and Information Management, Manchester Metropolitan University.

Bruce, Ian and Baker, Mark. (2001). Access to written information: the views of 1,000 people with sight problems. London: RNIB.

Capital Planning Information (CPI). (2000). Co-ordinating alternative format title selection. Final Report for Share the Vision and the Library and Information Commission. Brunton: CPI.

Commission of the European Communities. (1997-98). TESTLAB (Testing systems using telematics for library access for blind and visually handicapped readers). www.svb.nl/project/testlab/test_deliv.htm

Department for Culture, Media and Sport. (2001). Comprehensive, efficient and modern public libraries - standards and assessment. www.culture.gov.uk/heritage/index.html.

Department for Culture, Media and Sport. (1999). Libraries for all: social inclusion in public libraries. Policy guidance for local authorities in England. London: DCMS.

Department for Education and Employment (DfEE). (1997). Connecting the learning society: National Grid for Learning: the government’s consultation paper. London: DfEE.

Department for Education and Employment (DfEE). (1998). The learning age: a renaissance for a new Britain. London: HMSO. (Cmd 3790)

Department for Education and Employment (DfEE). (1999). From exclusion to inclusion. Report of the Disability Rights Task Force on Civil Rights for Disabled People Report. London: HMSO.

Department for Education and Employment (DfEE). (2000). Consultation on improving the standard of education for children with special needs and students with disabilities. London: HMSO.

Department of the Environment, Transport and the Regions. (May 2000 update). Achieving best value through performance review. www.local.detr.gov.uk/research/bestva~1/paper 5/02.htm.

Disability Rights Commission. (May 2000). Proposals for a new code of practice: rights of access, goods, facilities, services and premises. www.disability.gov.uk/consultation.html.

Disability Rights Commission. (2002). Code of practice on rights of access, goods, facilities, services and premises.
Also available is a booklet summarising issues, published as
2004-what it means for you. Service providers.
www.drc-gb.org/drc/informationandlegislation/page331a.asp

Engelen, Jan, Evenepoel, Filip and Wesley, Tom. (2000). Surmounting the copyright hurdle: the SEDODEL project. (Secure Document Delivery for Blind and Partially Sighted People). Final report April 2000.
At March 2002, a conference paper on the project can be seen on TIDE website at www.stakes.fi/tidecong/822sedod.htm

European Community. (2001). Directive 2001/2G/EC of the European Parliament and of the Council on the harmonisation of certain aspects of copyright and related rights in the information society:
www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/intprop/news/index.htm