Written By Dr. Gillian Burrington
Contents : Các loại khiếm thị: nguyên nhân và ảnh hưởng trên khả năng và nhu cầu đọc
Skip to Navigation
4.1. Mở đầu
4.2. Các nguyên nhân gây khiếm thị
4.3. Cấu trúc của mắt
4.4. Các tình trạng bệnh lý của mắt và ảnh hưởng đến việc đọc
  4.4.1. Thoái hoá hoàng điểm
  4.4.2. Đục thủy tinh thể
  4.4.3. Ống thị giác
  4.4.4. Bệnh lý võng mạc do tiểu đường
4.5. Mù hoàn toàn
4.6. Người trẻ tuổi
References. Thông tin chi tiết

4.1. Mở đầu

Thuật ngữ khiếm thị được sử dụng để mô tả tình trạng bệnh lý thị lực không thể điều chỉnh bằng kính thuốc hay phẫu thuật. Nó bao gồm những người chỉ có thị lực một phần và những người bị mù hoàn toàn. Một số người khiếm thị khó nhìn thấy những vật ngay trước mặt nhưng có thể nhìn thấy những vật trên sàn nhà hoặc ở hai bên, một số người khác lại có thể thấy rõ ràng những vật ngay trước mắt nhưng không thể nhìn thấy gì ở hai bên. Một số trường hợp bệnh lý có thể gây thị lực loang lổ từng vùng, một số bệnh lý khác ảnh hưởng đến sự nhận biết màu sắc hoặc khả năng đánh giá khoảng cách. Cũng có một số người mà đối với họ ánh nắng chói chang có thể gây khó nhìn, và một số người khác có thể không nhìn thấy gì cả với ánh sáng yếu.


Back to Chapter index
4.1.1.

Mất thị lực, thậm chí khi do cùng một nguyên nhân, có thể có các tốc độ thoái hóa khác nhau. Hai người cùng tuổi và cùng loại bệnh với cùng mức độ giống nhau, có thể có tốc độ thoái hóa khác nhau; một người có thể bị mù vào lúc 40 tuổi, trong khi người kia có thể không bị mất phần thị lực còn lại cho đến khi 60 hoặc 65 tuổi. Do đó, không thể tiên đoán rằng khi nào mỗi người trong số họ sẽ phải bắt đầu cần đọc sách báo chữ to, hoặc khi nào sách báo chữ to không còn thích hợp nữa. Do đó, điều quan trọng là phải định kỳ phỏng vấn người bị khiếm thị xem biện pháp áp dụng cho họ có còn thoả đáng hay không.


Back to Chapter index
4.2. Các nguyên nhân gây khiếm thị

Có một số nguyên nhân gây khiếm thị, và mỗi nguyên nhân này có ảnh hưởng khác nhau trên khả năng và nhu cầu đọc sách. Nguyên nhân chủ yếu là do tình trạng di truyền, tai nạn, các bệnh lý liên quan đến bậnh tật và tuổi tác như đục thủy tinh thể và thoái hoá hoàng điểm. Ở Anh quốc hiện nay thoái hoá do tuổi già là nguyên nhân gây khiếm thị thường gặp nhất.


Back to Chapter index
4.3. Cấu trúc của mắt

Kết quả của các tình trạng và bệnh lý ở mắt tùy thuộc rất lớn vào phần nào của mắt bị ảnh hưởng. Các phần chính của mắt được trình bày trong sơ đồ dưới đây.

illus4a.jpg

Hình minh họa 4a: Cấu trúc của mắt
Bản quyền Burrington Partnership 2000


Back to Chapter index
4.3.1.

Phần trước của mắt (giác mạc, đồng tử và mống mắt) chịu trách nhiệm cho việc truyền ánh sáng vào phần sau của mắt. Tổn thương bất kỳ bộ phận nào của phần này đều có thể dẫn đến các mức độ khiếm thị khác nhau. Thủy tinh thể tập trung các tia sáng vào võng mạc.


Back to Chapter index
4.3.2.

Phần sau của mắt (võng mạc, hoàng điểm và thần kinh thị giác) xử lý hình ảnh sánh sáng và truyền đến não. Hoàng điểm đặc biệt quan trọng cho việc đọc, do đây là vùng cho phép chúng ta thấy được chi tiết tinh vi. Tổn thương bất kỳ bộ phận nào của phần này cũng dẫn đến các mức độ mất thị lực khác nhau. Thủy dịch là chất trong suốt dạng thạch chứa đầy trong phần giữa của mắt. Áp lực trong thủy dịch quá cao cũng có thể ảnh hưởng đến thị lực.


Back to Chapter index
4.4.1. Thoái hoá hoàng điểm

Thường được quy cho là bệnh mù do tuổi già – đây là nguyên nhân thường gặp nhất của việc mất khả năng đọc sách báo tại Anh Quốc. Vùng thị lực trung tâm được sử dụng để nhìn chi tiết trong khi việc tập trung vào thị trường ngoại vi thì kém rõ ràng hơn. Kính đeo mắt không thể bù trừ cho thoái hoá hoàng điểm, mặc dù kính lúp có thể giúp một số người trong giai đoạn sớm của thoái hóa, và sách báo chữ to sẽ kéo dài khả năng đọc.

 

Như trình bày trong hình dưới đây, những người bị thoái hoá hoàng điểm có thể nhìn thấy những vật trên sàn nhà, nhưng không thể thấy những vật ngay trước mắt họ. Do đó, việc đảm bảo môi trường không có nguy hiểm cho họ như được nêu trong Chương 12 rất quan trọng.

 

illus4b.jpg

 

Hình. 4b: Thoái hóa hoàng điểm
Bản quyền bởi Burrington Partnership 2000


Back to Chapter index
4.4.2. Đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể là một nguyên nhân thường gặp khác của khiếm thị ở tuổi già, và là kết quả của việc thủy tinh thể của một hoặc cả hai mắt trở nên đục hay mờ đi. Người bị đục thủy tinh thể nặng có thể thấy ánh sáng và nhận ra được các tương phản mạnh về màu sắc, nhưng không thể đọc sách báo. Khi tình trạng tăng đến mức độ nặng, điều trị laser và đặt thủy tinh thể nhân tạo có thể giúp ích cho đa số bệnh nhân, là những người sau đó thường là có thể đọc sách báo chữ to.  Minh họa sau đây cho thấy cách thức mà thủy tinh thể ảnh hưởng đến khả năng nhìn thấy rõ ràng.

 

illus4c.jpg

Hình. 4c: Đục thủy tinh thể
Bản quyền Burrington Partnership 2000


Back to Chapter index
4.4.3. Ống thị giác

Ống thị giác là một thuật ngữ tổng quát mô tả một số tình trạng bệnh lý võng mạc trong đó thị lực ngoại vi bị mất đi. Chính vùng thị trường ngoại vi cho phép người ta thấy được dưới sánh sáng yếu, do đó nhiều người bị ống thị giác hay tự gọi mình là “quáng gà”. Hai nguyên nhân thường gặp nhất của tunnel vision là viêm võng mạc sắc tố, là nguyên nhân thường gặp của các vấn đề trầm trọng về thị lực ở người trẻ tuổi, và Glaucoma (bệnh tăng nhãn áp), có khuynh hướng bắt đầu xuất hiện vào khoảng 40 tuổi và bệnh này có thể được kiểm soát. Do vùng trung tâm thị trường không bị ảnh hưởng. Người bị bệnh ống thị giác thường có thể tiếp tục đọc ấn phẩm tiêu chuẩn cho đến khi vào tuổi trung niên – lâu hơn nếu tình trạng của họ có thể kiểm soát được – sau đó dần dần họ sẽ phải đọc sách báo chữ to và rối phải cần đến các biện pháp thay thế khác. Hình minh họa dưới đây cho thấy tầm quan trọng của thiết kế tốt, do người bị tunnel vision hầu như  dễ té chồng lên các vật như ghế hay đá vào ghế đẩu là những vật nằm ngoài thị trường của họ, đặc biệt là trong ánh sáng yếu.

 

illus4d.jpg

Hình. 4d: Ống thị giác
Bản quyền Burrington Partnership 2000


Back to Chapter index
4.4.4. Bệnh lý võng mạc do tiểu đường

Bệnh lý võng mạc do tiểu đường là một nguyên nhân chủ yếu khác của các vấn đề về mắt ở người trong độ tuổi đi làm. Nó dẫn đến thị trường loang lổ và hệ quả thường là gây khó định hướng. Điều này là do các phần mà người nhìn bị mất đi và não lắp ráp thu thập lại những phần dường như là một bức tranh tổng thể – chẳng hạn như một bức tường trơn thay vì một bức tường có cửa. Một số người bị thị lực loang lổ bị mất thị trường khá bằng nhau qua toàn bộ thị trường, và do đó có thể cần màu tương phản rõ ràng và sách báo chữ to, trong khi những người khác đầu tiên chỉ mất đi thị trường ngoại vi, do đó có thể đọc chữ tiêu chuẩn trong một khoảng thời gian lâu hơn.

 

illus4e.jpg

Hình. 4e: Bệnh lý võng mạc do tiểu đường
Bản quyền Burrington Partnership 2000


Back to Chapter index
4.5. Mù hoàn toàn

Mù hoàn toàn có thể là hệ quả của tất cả các loại khiếm thị được ghi nhận trên, cũng như từ các nguyên nhân khác, như tai nạn, võng mạc bị tách ra ở cả hai mắt, và các bệnh khác. Những người bị mất thị lực một cách đột ngột, đặc biệt nếu họ đã thường sử dụng các loại sách và ấn phẩm tiêu chuẩn, sẽ muốn được tiếp tục đọc, cho mục đích công việc, nghiên cứu hoặc giải trí. Một số người sẽ học ngôn ngữ Braille hay Moon; một số khác sẽ dựa vào sách nói. Đó là một thử thách lớn cho tất cả các loại thư viện trong việc thoả mãn đầy đủ nhu cầu của người khiếm thị đối với những người cần đọc nhiều hơn ngoài mục tiêu giải trí thông qua các biện pháp này.


Back to Chapter index
4.6. Người trẻ tuổi

Một số nhỏ người trẻ tuổi bị các vấn đề về mắt sẽ là những độc giả thường xuyên của ngôn ngữ Braille. Nhu cầu về thư viện và thông tin của họ sẽ nhiều và thay đổi như những người khác trong cùng độ tuổi, và họ có quyền được thư viện công cộng địa phương phục vụ cũng như mọi người khác. Nhiều viện giáo dục đã có kinh nghiệm rộng rãi trong việc mang đến nhu cầu học hành này cho những người trẻ tuổi bị các vấn đề về thị lực nặng, nhưng nhu cầu tiêu khiển thường là dành cho những người tự nguyện giúp đỡ họ.


Back to Chapter index
References. Thông tin chi tiết

Hoạt động cho Người Mù (www.demon.co.uk/afbp) cũng cung cấp thông tin về các tình trạng khác nhau và có kết nối trực tiếp với nhiều tổ chức quốc gia và quốc tế trong lĩnh vực nhãn khoa và khiếm thị.

 

Viện Quốc Gia Hoàng Gia Cho Người Mù (www.rnib.org.uk) tờ rơi thông tin về tất cả các tình trạng bệnh lý thông thường của mắt.


Back to Chapter index
 Thư viện Khoa Học Tổng Hợp thành phố Hồ Chí Minh