Written By Linda Hopkins
Contents : Tiêu chuẩn và hướng dẫn
Skip to Navigation
16.1. Giới thiệu
16.2. Tiêu chuẩn quốc gia
16.3. Bản thảo Tiêu chuẩn quốc gia
  16.3.1. Anh Quốc
  16.3.2. Xứ Wales
  16.3.3. Xcốt-len
  16.3.4. Bắc Ailen
16.4. Hướng dẫn của quốc tế
References. Tài liệu tham khảo

16.1. Giới thiệu

Cẩm nang có mục đích cung cấp những hướng dẫn và thông tin về nhiều yếu tố cần xem xét trong công tác phục vụ người khiếm thị. Không có công thức chung cho loại hình dịch vụ, nhưng từng mảng hoạt động phải cần theo khuôn khổ để có thể đáp ứng được nhu cầu của địa phương. Tuy nhiên, theo cuộc khảo sát của Ủy ban Thông tin thư viện và Hội đồng bảo tàng, lưu trữ và thư viện để đánh giá hiện trạng các cấp độ phát triển của dịch vụ, và để lập ra các tiêu chuẩn đánh giá trong tương lai. Quan trọng là dịch vụ thư viện được nhận thức là cần có tiêu chuẩn quốc gia cũng như quốc tế, vì những chuẩn này tạo ra khuôn rõ ràng cho các thư viện có thể thực hiện việc đánh giá và xem xét, và cũng đề ra những chuẩn mực cần thiết mà một dịch vụ cần phải đạt được.  


Back to Chapter index
16.2. Tiêu chuẩn quốc gia

Hướng dẫn phục vụ bạn đọc khiếm thị được biên soạn bởi tổ chức Share the Vision và do Jean Machell của Hội Thư viện phát hành năm 1996. Tư vấn và cho các lời khuyên hữu ích để phát triển các dịch vụ thông tin thư viện thích hợp. Chúng đặc biệt có giá trị như bảng danh mục các khoản việc cần làm để có thể xét lại các dịch vụ hiện có. Những khuyến nghị sau dựa vào nguyên tắc cơ hội bình đẳng và chỉ ra nhiều yếu tố khác nhau:

 

a) Nhân sự ;
b) Dịch vụ;
c) Phân phối dịch vụ;
d) Đối tượng khách hàng cụ thể ;
e) Tòa nhà;
f) nguồn tài liệu ;
g) thiết bị và công cụ đọc;
h) truy cập thông tin;
i) thúc đẩy và quảng bá.

 

Tuy nhiên điều quan trọng là nhận ra có sự thay đổi đáng kể kể từ năm 1996 trong lĩnh vực CNTT. Bất cứ đánh giá nào dịch vụ địa phương phải luôn tính đến yếu tố xây dựng trang web truy cập được và việc cung cấp CNTTVT, đã được thảo luận ở Chương 1314.

Bảng tóm tắt của hướng dẫn phục vụ có ở bảng Phụ lục 2


Back to Chapter index
16.3.1. Anh Quốc

Bộ Văn hóa, thông tin và thể thao xuất bản tiêu chuẩn cho các thư viện công cộng vào tháng 2 năm 2001, để giúp các nhà lãnh đạo TVCC các tiêu chí đánh giá cả về số và chất lượng cho các biểu hiện của công tác phục vụ. Chúng có hiệu lực từ tháng 4 năm 2001, và hỗ trợ Thư viện bang theo đạo luật bảo tàng và TVCC năm  1964 “theo dõi và thúc đẩy cải thiện dịch vụ TVCC ở Anh quốc và xứ Wales và để đảm bảo sự gánh chịu trách nhiệm của địa phương về việc điều hành thư viện.”

 

Các tiêu chuẩn về giờ phục vụ, vị trí, mục lục trực tuyến và truy cập Internet, phục vụ và sự thỏa mãn của độc giả, vốn tài liệu và bổ sung, và điều phối nhân sự. Tiêu chuẩn để nhận ra các nhu cầu của người khuyết tật, nhưng hầu hết là nằm ở lời tựa, do đó cần có kế hoạch hàng năm của thư viện để báo cáo các dịch vụ dành cho người khuyết tật  và đưa vào chương trình hội nhập xã hội:

“Khi họ đang xem xét các dịch vụ, sẽ tính đến việc truy cập thích hợp và tiện lợi, giờ phục vụ, truy cập điện tử, khuyến khích sử dụng thư viện, chọn lựa sách và tài liệu, sự thỏa mãn của khách hàng, nhà quản lý thư viện phải tính đến nhu cầu hội nhập xã hội của họ.” (Para 26).

 

Xét về chuẩn cụ thể, chỉ có 3 điểm nói đến nhu cầu của người khiếm thị. Chuẩn 9, yêu cầu dịch vụ đặt trước ấn phẩm, trình bày:

“Bên cạnh đó, để đạt được yêu cầu của DDA 1995, ban lãnh đạo phải cho phép bạn đọc yêu cầu các tài liệu dạng thay thế cho những người khuyết tật.”
Tiêu chuẩn 16 và 17 chỉ ra các chi tiết bổ trợ như cập nhật hàng năm hay chỉ số chất lượng tài liệu và cả hai có thể ở dạng sách băng hay chữ lớn. Tuy nhiên các con số cụ thể thì chưa được xác định, và vấn đề này cần tham khảo Phòng thống kê của ủy ban TVCC.


Back to Chapter index
16.3.2. Xứ Wales

Theo tiến trình tư vấn năm 2001. Quốc hội xứ Wales đã phê chuẩn và ban hành bộ chuẩn của TVCC ở Wales, ‘TVCC hiện đại, hữu hiệu và tòan diện: tiêu chuẩn và giám sát’ (Quốc hội xứ Wales, 2001).

 

Các lãnh đạo TVCC ở đây được mong mỏi thực hiện theo các chuẩn này tính đến năm 2005; các chuẩn này có một số các yêu cầu quan trọng đối với người khuyết tật, trong đó có cả những điều khoản dành cho người khiếm thị.

 

Được biên sọan dựa vào DDA 1995 vì liên quan đến các điểm phục vụ thư viện là yếu tố cần thiết trong tiêu chuẩn đầu tiên, nó yêu cầu phải sử dụng thuận tiện và thích hợp cho cả thư viện tại chỗ hay thư viện lưu động. Nhu cầu của người khuyết tật phải đựợc phản ánh ngay từ cách phân bố không gian hợp lý của thư viện. Ban giám đốc TVCC ở Wales phải nộp kế họach sử dụng công nghệ hỗ trợ nào để phục vụ truy cập mục lục và dịch vụ trực tuyến, trong giai đọan 3 năm đến tháng 3 năm 2005. Sự sắp xếp chuẩn bị để có thể cho phép các yêu cầu về tài liệu hình thức chuyển dạng phù hợp với loại hình khuyết tật của người sử dụng; và việc quản lý tài liệu phải được phát triển dựa vào các tiêu chí của địa phương về các loại tài liệu nào có những hình thức cho những nhu cầu hình thức tài liệu cụ thể cho các loại khuyết tật. Hội đồng lập chuẩn TVCC đang được yêu cầu xây dựng công cụ chuẩn thống kê tính ra được nhu cầu của người sử dụng có nhu cầu tài liệu đặc biệt. Chi ngân sách cho tài liệu như sách chữ lớn hay băng sách so với các chuẩn, theo các con số cấp cao, vừa hay thấp nhất. Mục tiêu tối thiểu cũng được đặt ra cho tài liệu ngôn ngữ của Wales ở dạng khác in ấn.

 

Lãnh đạo TVCC xứ Wales đã xây dựng xong kế hoạch thư viện trong 3 năm từ tháng 4 năm 2002 đến tháng 3 năm 2005, các số liệu cũng như các hướng dẫn cách thức đáp ứng các tiêu chuẩn đề ra.


Back to Chapter index
16.3.3. Xcốt-len

Tiêu chuẩn TV hiện nay của Xcốt-len là bản ‘Tiêu chuẩn của TVCC ở Xcốt-len 1995’. Những chuẩn này là báo cáo của Ban điều hành được sự ủy nhiệm của Ủy ban giải trí và nghệ thuật COSLA (Hiệp ước của các lãnh đạo địa phương Xcốt-len) để đánh giá các tiêu chuẩn trước đây được phát hành vào năm 1986. Chúng được biết đến như là ‘Tiêu chuẩn COSLA’.

 

Hội đồng Thông tin thư viện và COSLA đồng ý là không có tiêu chuẩn mới nào cho đến khi danh sách chương trình mạng lưới cộng đồng được ban hành.

 

Các tiêu chuẩn đề cập đến chính sách, dịch vụ cho mượn, thông tin cộng đồng, học tập, dịch vụ cho thanh thiếu niên, người lớn và giáo dục tiếp tục, thư viện và nghệ thuật, dịch vụ cho đối tượng đặc biệt, thúc đẩy dịch vụ thư viện, hợp tác mượn liên thư viện, phát triển nhân sự và dự trình – xây dựng, đặt địa điểm và đưa vào phục vụ.

 

Chương trình dịch vụ cho đối tượng đặc biệt trình bày về kiến trúc tòa nhà nên được thiết kế để người khuyết tật có thể sử dụng dễ dàng. Tài liệu có dạng thay thế và phương tiện kỹ thuật phải được cung cấp để giúp người khiếm thị có thể sử dụng được cũng như chuẩn bị cho độc giả trong tương lai và tất cả nhân viên thư viện phải được huấn luyện để phục vụ được đối tượng độc giả nếu họ bị bất kỳ khiếm khuyết nào. Dự án của tổ chức Share the Vision được hoan nghênh ứng dụng triển khai và cho thấy rõ còn nhiều nhu cầu cần làm để thúc đẩy người khiếm thị sử dụng. Các mô hình cải tiến gồm có việc cung cấp các hướng dẫn hoạt động và tạo lập mục lục dạng thay thế.

 

Phần liên quan đến thông tin cộng đồng đề cập đến “Ở đâu cần đưa thông tin thì phải cung cấp ở nhiều dạng khác nhau như âm thanh, hình ảnh, chữ lớn và chữ Braille”. Cũng phải “truy cập dễ dàng vào thông tin cộng đồng là điều cần thiết cho tất cả thành viên trong cộng đồng. Đặc biệt chú ý đến việc đáp ứng nhu cầu của người khuyết tật”.


Back to Chapter index
16.3.4. Bắc Ailen

Vào tháng 7 năm 2001 Bộ Văn hóa, Nghệ thuật và Giải trí thông báo sự khởi đầu chương trình ” đánh giá dịch vụ TVCC ở Bắc Ailen. Mục tiêu của cuộc đánh giá được mang tên” Thư viện của Tương lai”, để tạo nên hình ảnh tương lai của dịch vụ TVCC và kế hoạch hành động để đạt những mục tiêu đó. Không được là cuối cùng kết quả có bao gồm các tiêu chuẩn cụ thể cho TVCC ở Bắc Ailen trong đó có đề cập rõ “đáp ứng nhu cầu của người chịu thiệt thòi”. Rất thú vị là về mặt công bằng xã hội Bắc Ailen được nghĩ là nghiêm khắc hơn tất cả các nơi khác trong Vương quốc Anh, và đến tháng 3 năm 2001 Bộ Văn hóa, Nghệ thuật và Giải trí công bố tài trợ khoảng £300,000 để cài đặt công nghệ hỗ trợ cho tất cả 124 TVCC ở Bắc Ailen để đảm bảo cho mọi người ai cũng sử dụng được dịch vụ thư viện.


Back to Chapter index
16.4. Hướng dẫn của quốc tế

Liên đoàn hiệp hội thư viện quốc tế (IFLA) xuất bản hướng dẫn vào năm 1983, nền tảng của “khuyến khích xây dựng các chuẩn quốc gia cho dịch vụ của người khiếm thị” (IFLA, 1983). Những đề nghị này có cả những chuẩn dự đoán tối thiểu như ”dịch vụ sẽ…” và cả những đề nghị mang tính buộc ”dịch vụ phải …”. Khuyến nghị nhằm vào tất cả các cơ quan theo luật pháp quy định, và cả những hướng dẫn quản lý dịch vụ cấp quốc gia, phát triển nguồn lực, và dịch vụ cho người sử dụng và thông tin giáo dục cộng đồng.

 

IFLA thành lập ban để đánh giá lại toàn bộ chuẩn dịch vụ cho người mù; và một bản thảo hiện đang được Tiểu ban thư viện của người mù của IFLA xem xét có trang diễn đàn tại www.smartgroups.com/groups/IFLA_SLB (thành viên được mời tham dự, liên hệ ikrauledat@force.nl hay bất cứ thành viên nào trong danh sách của tiểu ban SLB cũng có thể phát hành một giấy mời).

 

Bản khuyến nghị là phụ trương của bộ “hướng dẫn dịch vụ cho dịch vụ thư viện của người mù” được Hội đồng chuyên gia IFLA thông qua vào tháng 8 năm 1998. Hướng dẫn thúc đẩy khái niệm chữ Braille là phương tiện mang tính đồng hành với thể loại in ấn phục vụ cho độc giả mù và khiếm thị. Trong đó có 8 nguyên tắc chủ chốt cho mọi loại hình thư viện nơi có dịch vụ phục vụ được đối tượng mù trong cộng đồng độc giả và nêu hướng dẫn xây dựng vốn tài liệu chữ Braille.


Back to Chapter index
References. Tài liệu tham khảo

Ủy ban lãnh đạo địa phương Xcốt-len (COSLA). (1995).
Tiêu chuẩn dịch vụ thư viện ở Xcốt-len năm 1995. Báo cáo của Ban điều hành dưới sự ủy nhiệm của Ủy ban Nghệ thuật và giải trí của COSLA. Edinburgh: COSLA.

 

Bộ Văn hóa, Thông tin và thể thao . (2001). Tiêu chuẩn và đánh giá TVCC hiện đại, hữu hiệu và toàn diện. www.culture.gov.uk/heritage/index.html

 

Liên đòan hiệp hội thư viện quốc tế . (1998). Hướng dẫn dịch vụ thư viện cho người sử dụng Braille. www.ifla.org.

 

Liên đòan hiệp hội thư viện quốc tế International. Ủy ban xây dựng tiêu chuẩn, tiểu ban thư viện của người mù. (1983). Khuyến nghị để xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về dịch vụ thư viện cho người mù. Do Thư ký điều hành, Dịch vụ thư viện quốc gia của người mù và tàn tật, Thư viện Quốc hội Mỹ, National Library Service for the Blind and Physically Handicapped, Library of Congress, U.S.A.

 

Machell, Jean. (1996). Dịch vụ thông tin thư viện cho người khiếm thị: hướng dẫn quốc gia. Share the Vision/ Hội Thư viện. London: L.A. xuất bản.

 

Quốc hội xứ Wales. (2001). Tiêu chuẩn và giám sát thư viện công cộng hiện đại, hữu hiệu và toàn diện. www.wales.gov.uk/subiculture/content/libraries/libstandards-cnts-e.htm


Back to Chapter index
 Thư viện Khoa Học Tổng Hợp thành phố Hồ Chí Minh