Mặc dù chương này nhắc lại tổng quan tóm tắt những gì cần thiết mà Cẩm nang Thực hành tốt nhất đã chỉ ra khi một thư viện phục vụ người khiếm thị, điều quan trọng là phải chỉ ra được nhiều nội dung trong đó tương đối tương đương với vấn đề đáp ứng nhu cầu của người khiếm khuyết về khả năng vận động và nghe. Tương tự, nó cũng được thiết kế để đáp ứng nhu cầu người sử dụng thư viện, nhưng nhiều nội dung trong đó cũng tương đối thích hợp cho cả vấn đề thiết kế vốn tư liệu có thể truy cập được ở các viện lưu trữ, hay phòng triển lãm trưng bày nghệ thuật và bảo tàng.

Mỗi một vấn đề trình bày dưới đây thích hợp cho việc tiếp cận đối với có khiếm khuyết vận động hay nghe, trừ một số chỗ có sự mâu thuẫn được ghi chú ở phần 12.7.1. Nhiều vấn đề trình bày ở chương này có thể thực hiện được mà không phải tốn kém thêm gì cả, và tất cả chúng cần được xét đến như một phần của kế hoạch điều chỉnh xây dựng trước thời điểm trình dự án và chú ý đến những gì mà tiêu chuẩn xây dựng của Việt Nam cho các công trình công cộng tạo điều kiện cho người khuyết tật tiếp cận quy định. Có những độ tương phản màu sắc thích hợp (không cần phải lòe loẹt mà cũng đừng quá xấu) là cách dễ dàng và ít tốn kém để làm tăng khả năng tiếp cận của người có vấn đề về thị lực. Những điểm dưới đây cũng nên sử dụng khi trình bày tóm lược cho kiến trúc sư hay nhà thiết kế biết chú ý, người cần được thuyết phục (nếu họ không sẵn sang) là việc tiếp cận được và vấn đề thẩm mỹ đều có vai trò như nhau trong một thiết kế tốt.

Khi có kế hoạch tu bổ lớn thì nên cố gằng thực hiện một cuộc kiểm tra đánh gái khả năng tiếp cận thư viện qua một tổ chức tư vấn hay chuyên gia trong lĩnh vực phục vụ người khuyết tật, và người cũng sẽ làm việc với các nhà thiết kế và kiến trúc sư để đảm bảo đạt được những thực hành tốt nhất cho việc tiếp cận tòa nhà.

Khi có kế hoạch tu bổ lớn thì nên cố gằng thực hiện một cuộc kiểm tra đánh gái khả năng tiếp cận thư viện qua một tổ chức tư vấn hay chuyên gia trong lĩnh vực phục vụ người khuyết tật, và người cũng sẽ làm việc với các nhà thiết kế và kiến trúc sư để đảm bảo đạt được những thực hành tốt nhất cho việc tiếp cận tòa nhà

Nơi xuống xe, đậu xe, hay trạm xe buýt v.v. chỉ nên cách thư viện khoảng 50 mét (lý tưởng nhất là không quá 20 mét) từ cổng chính vào. Nên có những bảng chỉ dẫn màu tương phản mạnh đặt ở cổng vào hay các bến đậu đỗ xe.

Lối đi bao giờ cũng bằng phẳng, ở tình trạng tốt và cần được chiếu sáng. Các khỏang trống rộng phải được lối tráng lát để hướng dẫn như quy định xây dựng.

 Điều 52, Luật Xây dựng (có hiệu lực từ ngày 1/7/2004):

1. Thiết kế xây dựng công trình phải đảm bảo các yêu cầu chung sau đây:

...

đ) An toàn, tiết kiệm, phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng được áp dụng; các tiêu chuẩn về phòng, chống cháy, nổ, bảo vệ môi trường và những tiêu chuẩn liên quan; đối với những công trình công cộng phải đảm bảo thiết kế theo tiêu chuẩn cho người tàn tật;

Thực trạng về vấn đề này tại Việt Nam

Ðể người khuyết tật tiếp cận các công trình công cộng

Đa số đường dốc cần có tay vịn hai bên, cao tối thiểu là 900 mm và tối đa là 1000 mm. Phải có lề an tòan 100mm trên gờ đường dốc

Hầu hết các dường dốc cần có tay vịn cả hai bên thấp nhất là 900mm và cao nhất là 1000mm. Cũng nên có bờ kè khỏang 100mm bên các gờ của ray, để mà các đầu gậy hay bánh xe không bị trượt ra khỏi. Một tay cầm phụ khoảng 600mm cũng nên có để đảm bảo an toàn cho các em bé. Tay vịn nên có màu sắc tương phản với xung quanh, và phải chìa ra ngoài ít nhất là 300mm cả hai điểm đầu và cuối đường dốc. Tay vịn cũng nên tạo ra cảm giác thoải mái và dễ nắm .

Đường dốc vừa đủ cạn để dễ bước xuống hay lên  có đầu đỉnh và đáy chân rộng băng chiều ngang đường đốc và dài tối thiểu 1200mm không vướng việc mở cửa hay để vật cản. Đọan đường dốc không được dài quá 10 mét cho từng đạon và và cao quá 500mm. Các nơi dừng nghỉ phải dài 1500mm, độ dốc cho phép tối đa từ 1/12, cứ cách 2 mét thì có 1 chỗ dừng.

Chiều rộng bề mặt tối thiểu của đường dốc là 1200mm. Bề mặt không được dễ bị trơn trượt, bám tốt và thóat nước tốt

Cửa vào nên dễ nhận ra và có khỏang mở ra vào khỏang 1500x1500mm ở mỗi bên, nên phân biệt rõ với môi trường xung quanh. Ở mỗi bên có cửa sơn một màu và màu sơn tương phản với khung và nền xung quanh. Cửa kính nên có khung sơn một màu và dãi khắc phía   trên với môi trừơng xung quanh dễ nhận ra từ 900 đến 1500mm kể từ bề mặt sàn. Dãi dưới thấp khỏang 600mm để dành cho trẻ bị khiếm thị

Nếu cửa vào không tự động mở chúng nên dán nhãn “đẩy vào” hay “đẩy ra” có tương phản màu cao với xung quanh. Tay nắm cửa cũng nên có màu tương phản với màu cửa chính. Cửa cũng nên cân bằng để dễ dàng mở. Nếu cửa được gắn với thiết bị đóng tự động, không nên để chế độ quá mạnh có thể gây nguy hiểm cho người khiếm thị hoặc đối với người di chuyển chậm

Cửa tự động điều khiển có hai lọai:

a. Cửa tự mở bằng cách nhận vào nút điều khiển. Nếu những cửa này được dùng thì bảng điều khiển nên có màu tương phản với xung quanh để dễ nhận biết

b. Cửa cảm ứng theo nhiệt độ hay do sự di chuyển. Nên có âm thanh báo hiệu để biết chúng đang mở hay đóng

Cửa xoay- thậm chí với lọai điều khiển mạnh – cũng không hề thích hợp cho người khiếm thị cũng như đối với người đi xe lăn, vì thế nên đổi hay có cửa phụ kế bên dùng để thay thế

Nơi mà ngưỡng cửa bảo vệ chống lại thời tiết là điều cần có, nên thấp hơn có màu tương phản với đường đi

Quầy tiếp tân nên đặt nơi giúp người kiếm thị dễ nhận ra, gần cửa ra vào hay được dán tên rõ

Ánh sáng thì cần cho tất cả mọi người nhưng có đến 4% người khiếm thị không có khái niệm về ánh sáng. Sự phản chiếu ánh sáng cho những màu chủ lực chung quanh càng mạnh, hiệu quả ánh sáng càng được phát huy. Những điểm chính về ánh sáng có thể nhận thấy:

Sự phân bố ánh sáng đồng đều sẽ rất hữu ích đối người già và khiếm thị. Bóng đèn dài cho ánh sáng sáng khuếch tán hay bóng đèn tròn (không nên chiểu thẳng vào mắt người sử dụng) nên bố trí để phủ sáng được đồng đều và làm cho mọi người có vấn đề về thị lực cảm thấy bằng lòng. Nên tránh làm cho một số thì quá sáng và nơi thì sáng mờ mờ, vì vậy những chỗ bóng đèn bị thiếu hay hư thì cần thay bóng ngay. [nên nhớ là bóng đèn dài có thể gây phiền việc sử dụng thiết bị nghe. RNID có tư vấn về chuyện này]

Bố trí ánh sáng thêm cho những khu vực đặc biệt thì nên trực tiếp rọi vào tài liệu (ví dụ như khu vực trưng bày) mà không đựơc chiếu vào mắt người khác. Ánh sáng bên trong các kệ trưng bày thì nên rọi xuống phía dưới và đèn bàn thì nên che đi.

Thảm chùi chân ở cửa ra vào nên ngang bằng với bề mặt sàn để không gây trở ngại (hay gây cản trở cho người đi xe lăn, những người này cần có thêm yêu cầu khác nữa về việc bố trí và sử dụng thảm). Nên sử dụng các loại thảm vải giả nhung

Thảm phủ sàn nhà không được để trơn trượt và có độ bám. Đối với người khuyết tật về vận động, người khiếm thính và cả người khiếm thị là vật liệu thảm tốt nhất là loại sợi ít mịn, và dệt khít và dệt theo nhiều chiều hướng

Tấm thảm trải sàn phải được giữ ở tình trạng tốt. Nếu có những chỗ rách nhỏ và chỗ nối không đều có thể gây rủi ro cho người mắt kém.

Trở về chỉ mục chương

Lối đi có chiếu sáng để định hướng phải có màu tương phản với thảm trãi sàn và với các cả vật liệu cấu thành   

Tốt nhất, theo các khuyến cáo mới đây, đặt giá sách trong tầm nhìn  tối đa từ 850-1750mm FFL để thuận tiện là cho mọi người khuyết tật. Tuy nhiên, điều này mâu thuẫn với nhu cầu người đi xe lăn thường chỉ sử dụng kệ cao từ 650-1150 mm. Vì thế điều quan trọng hơn là phải có hướng dẫn rõ ràng (xem 12.9.2), và nhân viên phải dành thời gian để trợ giúp khi cần thiết.

Trang thiết  bị gắn vào tường như các miếng kim lọai nằm bên ngòai của một số máy như máy photocopy thì quy định không được nhô ra ngoài quá 100mm và phải có vật cảnh báo rủi ro như một miếng chắn để kế bên lối đi hay đặt sát trong hành lang khiến người sử dụng gậy cũng có thể dò được mà tránh đi.

Ở các tòa nhà lớn, nên có bản đồ nổi của tòa nhà gần cửa ra vào, Hãy tìm hiểu các các trng tâm hỗ trợ người khuyết tật hay hội người mù để biết dấu hiệu nào cần thiết và nên đặt ở vị trí nào để phát huy hết hiệu quả.

Hứơng dẫn về cuối phòng nên có khoảng từ 1200 đến 1700 FFL. BS 8300 cho là nên có chiều cao “x” ít nhất là 30mm. Hướng dẫn đầu trên nên có chiều cao “x” ít nhất là 49mm. Hướng dẫn của kệ có 1200 mm trên FFL được khuyến khích nên dùng cho người khiếm thị cũng như người đi xe lăn, nên có màu tương phản với màu nền chung quanh và có điểm hướng dẫn

Thang máy là phương tiện di chuyển theo trục thẳng đứng an tòan và tốt nhất. Thang máy phải dừng ở mặt phẳng ngang bằng với mức sàn nhà. Các nút điều khiển phải đặt hàng ngang ở độ cao khỏang 900-1100mm so với mức sàn nhà. Số ttầng lầu ghi bằng chữ số Ả rập bằng chữ Braille. Nên có tín hiệu âm thanh hay đọc số thứ tự tầng lầu khi đến. Hướng dẫn quy định di chuyển trong tòa nhà cho xe lăn cũng giúp ích cho người khiếm thị.

Gương soi phía sau buồng thang máy phải có vạch khắc rõ và từng phần có khung bao quanh màu sắc tương phản để những người kém mắt nặng không nhầm bóng của họ trong gương với người khác đang rời khỏi thang máy và biết đứng lui trở lại khi khi cửa đóng lại.

Cửa thang máy nên định giờ mở khoảng 20-25 giây

Cầu thang nghiêng ở góc 90 độ so với lối đi chính. Gầm cầu thang nên được bít kín để không gây nguy hiểm cho người khiếm thị

Trở về chỉ mục chương

Chân cầu thang và đỉnh cầu thang phải có khoảng trống để di chuyển rộng khoảng 1500x1500 mm trên đỉnh và dưới chân cầu thang. Khoảng trống này phải được che bởi một đường viền hình gây chẻ đôi làm bằng vải giả nhung hay bằng các vật liệu chắc như quy định xây dựng phần M.

Nhất thiết phải có tay vịn, phải gắn hai bên cầu thang chiều cao là 900-1000mm. Bề dày tay vịn là 45-50 mm. tay vịn phải làm liên tục theo chiều đi lên cầu thang tay vịn sẽ chấm dứt sau khi ra ngoài nấc thang cuối ở dưới và nâc thang cuối ở trên 300mm, lý tưởng là nhô ra khỏang 500mm. Cầu thang rộng hơn 1800mm cần có tay vịn ở giữa nữa. Tay vịn phải tương phản màu với thảm và tường bên cạnh. Nêu cầu thang không có khung bao quanh thì gắn tấm chắn trong suốt ở bên hông để bảo vệ là tốt nhất. Nên có thêm tay vịn cao 450-500 mm trên mức bằng ngang sàn nhà thì sẽ có ích cho các em khiếm thị.

Đường dốc bên trong giúp ích co người kém thị lực- Dường dốc lên cao hơn 600 mm phải có rào bảo vệ. Đường dốc dài phải có rào bảo vệ bên cạnh như thể đường dốc ngòai, các đường dốc giúp ích cho người ngồi xe lăn nên hai bên bảo vệ phải trong suốt với các vệt gạch cho dễ nhìn thấy.

Vị trí của những thiết bị chuyên dụng cũng có thể hỗ trợ hay cản trở việc tiếp cận. Những thư viện nhỏ bất kỳ thiết bị chuyên dụng nào như máy phóng đại CCTV, hay máy quét sẽ dễ truy cập nhất (và sử dụng nhiều nhất) ở các khu vực có dịch vụ chính. Ở các thư viện lớn hơn có các bộ phận chuyên biệt có nhân sự đảm trách khâu phục vụ cho người khiếm thị là hiệu quả nhất. Vị trí riêng biệt cũng giúp tránh được chuyện thiết bị đọc làm ảnh hưởng đến người khiếm thính đang sử dụng thư viện

Nhân viên nên được tập huấn để sử dụng tất cả những công cụ chuyển dạng vàv các thiết bị hỗ trợ khác. Nếu họ không chắc về cách sử dụng thì họ không sẵn sàng trợ giúp cho độc giả khiếm thị được, và cũng không thúc đẩy được việc sử dụng các dịch vụ hay các trang thiết bị này.

Hướng dẫn cách sử dụng các loại máy móc cần được ghi ra cho nhân viên vốn là  những người ít khi sử dụng, và nên có bảng chuyển dạng hay phóng to ở hình thức và kích cỡ thích hợp cho người khiếm thị đọc được. Ví dụ nếu máy quét và chuyển sang dạng đọc máy thì nên cung cấp cùng với phương tiện nghe, chẳng hạn nếu thu trên vật mang tin là băng cassette thì cần phải có máy cassette để giúp họ biết cách sử dụng cá thiết bị này mà không lệ thuộc nhiều vào người thủ thư phục vụ. Các hứơng dẫn này nên viết bằng ngôn ngữ đơn giản và chỉ đưa vào những điểm cơ bản như nút tắt/ mở ở chỗ nào.

Các mẫu hay tờ rời nên dùng loại giấy loại trắng ngà  hay kem hơn là dùng lọai trắng quá, và bề mặt không nên quá bóng, để tránh sự chói lòa  phản quang lại. Văn bản in trên nền trơn không in trên nền có logo hay có hình ảnh minh họa, để tạo độ tương phản rõ nét. Canh lề bên phải thì dễ đọc hơn là canh lề cả hai bên, vì canh lề cả hai bên có khi tạo ra khỏang cách giữa các chữ và các ký tự.  Kích cở chữ thường không nên nhỏ hơn 12 và nên dùng cở chữ 14

Một số thư viện có mẫu đăng ký thẻ bạn đọc in chữ lớn cho mọi người, và đây là cách giúp đỡ kín đáo cho bất cứ ai bị khiếm thị. Các yêu cầu hay mẫu mượn liên thư viện, cũng như bất cứ tờ rời nào, cũng nên in chữ lớn, trưng bày bên cạnh nhưng loại in ấn thông thường. Điều này cho phép hơn 1/3 người khiếm thị chọn được lọai mà họ thích dùng giống như cách của người khác. Nên có tất cả tờ rơi, mẫu trên trang web của thư viện, như một số thư viện trường đại học đã làm, cũng là một cách tốt trong ứng dụng thực hành nghiệp vụ đặc biệt này.

Sử dụng sách có hai hình thức in ấn dạng Moon hay Braille và dạng in ấn thông thường trong các giờ kể chuyện giúp cho trẻ khiếm thị chia sẻ niềm vui thú đọc sách với các em khác. Nó cũng cho các em bình thường khác thấy rằng có rất nhiều cách để đọc, và trẻ khiếm thị có một kỹ năng mà chúng không có. Người kể chuyện nên tránh dùng ngôn ngữ mà đối với trẻ khiếm thị không thể hình dung được. Họ phải tìm ra được những từ ngữ khác để diễn đạt, chẳng hạn thay vì “các em hãy nhìn xem” thì là “các em hãy sờ vào đây”

Trưng bày và triển lãm nên có cả người khiếm thị nếu như chúng được tổ chức đằng sau kính phản quang, và các nhãn mô tả có kiểu chữ Arial cở 14. Nếu danh mục kèm theo thì nên in chữ lớn hay kèm với một băng ghi âm  sẽ giúp cho NKT hòa nhập với không khí chung của cuộc triển lãm. Những nhóm địa phương hay tổ chức thương mại thường thuê một số vị trí trưng bày trong thư viện, nên hỏi họ cuộc trưng bày của họ

Quảng bá các sự kiện chung này qau báo nói cũng như những nơi chọn làm khu trưng bày. Thông báo cho các hội người mù biết rõ trước, vì thế họ có thể truyền tin tức đó trong các cuộc họp hay trên bảng tin của họ. Thủ thư phục vụ  ở các đơn vị địa phương cũng nên được thông báo. Và nên có chi tiết về các cuộc này có mời cả sự tham gia của NKT qua các dịch vụ truy cập được, bạn bè, gia đình của người khiếm thị sẽ loan báo các tin tức đó. (Xem thêm thông tin về quảng bá và thúc đẩy ở Chương 15)

Quan trọng là nhớ rằng bất cứ dịch vụ phân phối thay thế nào cũng không được có chuẩn thấp hơn những chuẩn chung. Dịch vụ chuyển phát tới nhà hay viếng thăm khu dân cư cũng nên tổ chức ở các hình thức có thể truy cập như truy cập thông tin về tài liệu của thư viện, cơ hội đặt mượn tài liệu, cũng như cơ hội tham quan thư viện. Máy tính xách tay có thể sử dụng để ta cứu mục lục. Hay điện thọai di động có thể đảm bảo trả lời nhanh chóng các câu hỏi.Nhân viên phân phối tài liệu nên được tập huấn để có thể đáp ứng nhu cầu của người khiếm thị.

Nếu thư viện không thể thực hiện dịch vụ này thì nên có dịch vụ gửi bưu phẩm. Tốt nhất là cung cấp sách chữ lớn cho người khiếm thị nào có thể đọc dạng này, cũng như sách nói, vì dạng ấn phẩm này so với tài liệu in ấn thông thường là rất ít. Cũng nên nghĩ đến cung cấp dịch vụ hỗ trợ vệic đặt mượng thông qua danh mục các tài liệu có thể mượn được và danh mục sách mới, để bạn đọc có thể lướt qua trên kệ hay trên mục lục thư viện  

Truy cập từ xa vào thư viện là lựa chọn phổ biến đối với nhiều người khiếm thị nếu họ có trang thiết bị công nghệ phù hợp, họ có thể tự tạo máy của riêng họ sử dụng màu sắc hay kích cở chữ phù hợp với nhu cầu của mình, và chọn đúng giọng đọc mà họ thích nghe. Truy cập từ xa thông qua trang web hay email thì phát triển rất tốt ở các thư viện trường đại học mà từ đó bạn đọc có thể tra tìm mục lục hay gửi các yêu cầu hay câu hỏi. Tốt nhất, tất cả các trang web truy cập có thể dùng phần mềm đọc màn hình để nghe được. (Xem thông tin thêm trong phần thiết kế trang web truy cập được ở chương 14)

Nhân viên làm việc ở dịch vụ đọc, cho dù có phục vụ NKT hay không, vần được tập huấn thêm với nhiều cách thích hợp để tạo sự giúp đỡ cho ngừơi có thị lực kém (thỉnh thỏang cũng đề cập đến phong cách hay yêu cầu phục vụ người khuyết tật). Những điểm chính có thể nhận thấy:

a.  Chú trọng vào việc đáp ứng nhu cầu tri thức;

b. Sự hỗ trợ nên theo cách để cho người sử dụng nói về cách họ muốn được nhận trợ giúp thế nào là tốt nhất

c. Quan trọng là để nhân viên nhận biết bản thân họ và công việc họ đang làm cho NKT;

d. Việc hướng dẫn cho phép NKT nắm lấy tay người trợ giúp đặt lên vai họ để việc hướng dẫn này luôn sẵn sàng với bất cứ ai cần đến nó;

e. Chỉ dẫn cách mô tả môi trường (cửa, thay đổi nền nhà, cầu thang, hay cac thanh ray đi lên xuống,v.v) và kể cả việc tươi cười và nói chuyện với NKT như họ làm với độc giả khác

f. Chó dẫn đường thì nên có chỗ riêng nếu không sẽ gây nguy hiểm hay làm phân tâm họ.  

Tập huấn nhận thức nên thực hiện bởi tổ chức tâp huấn chuyên nghiệp, như RNIB. Ở một số địa phương, các hội người mù ở địa phương cũng nên được tập huấn