|
Tại Sài gòn, năm 1865, Thư viện Hội Nghiên cứu Ðông Dương (Société des Études Indochinoises) được thành lập có trụ sở tại số 2 đường Nguyễn Bỉnh Khiêm (nay là Bảo tàng Lịch sử Việt Nam TP. Hồ Chí Minh).
Năm 1868, Thư viện các Ðô đốc, Thống đốc Nam Kỳ (còn gọi là Thư viện Soái phủ Nam kỳ) được thành lập theo Sắc lệnh của Phó Ðô đốc Ohier. Năm 1882, thư viện đổi tên thành Thư viện Tư liệu Chính phủ Nam kỳ thuộc Pháp (Bibliothèque de Documentation du Gouvernement de la Cochinchine Française) và trở thành thư viện công cộng đầu tiên của Việt Nam. Năm 1902, thư viện được tách ra thành một sở tự trị gọi là Thư viện Nam kỳ Soái phủ (hay Thư viện Sài Gòn) trực thuộc Tòa Thượng thư (Direction de lIntérieur) đặt ở tầng một của Tòa Thư ký Chính phủ (số 27 đường Lagrandière nay là đường Lý Tự Trọng). Năm 1909, ông Riffa là giám thư đầu tiên được bổ nhiệm chính thức điều khiển thư viện. Năm 1927, thư viện thiếu nhi được thành lập. Năm 1936, hai xe thư viện lưu động được đưa ra phục vụ (còn gọi là thư viện xe buýt). Năm 1946, Thư viện Nam kỳ Soái phủ được dời sang số 34 đường Gia Long và được Pháp trao lại cho Chính phủ Lâm thời Việt Nam, đến năm 1949 được đổi tên là Thư viện Nam phần.
Bên cạnh đó, có một thư viện khác tên là Thư viện Cao ủy Pháp đặt tại số 32 đường Taberd (nay là đường Nguyễn Du), được thành lập để Pháp lưu trữ các sách tham khảo và tài liệu về Ðông dương và Việt Nam.
Ngày 25-7-1947, Phủ Cao ủy Pháp tái lập Nha Văn khố và Thư viện với nhiệm vụ lưu trữ văn khố và phụ trách thư viện.
Sau Hiệp định Genève (20-7-1954), Chính phủ Pháp cho chuyển 1/5 vốn tài liệu của Tổng Thư viện (nay là Thư viện Quốc gia Việt Nam, số 31 Tràng Thi, Hà Nội) vào Nam.
Chính quyền Sài gòn lúc đó có kế hoạch xây dựng một thư viện duy nhất quản lý, điều hành hoạt động văn khố và thư viện. Khi ấy tại Sàigòn có 3 thư viện công quyền gồm:
Thư viện Nam phần đặt tại số 34 đường Gia Long (nay là Thư viện Khoa học Xã hội TP. Hồ Chí Minh).
Tổng Thư viện có trụ sở tạm thời trong trường Pétrus Ký, đường Trần Bình Trọng, trực thuộc Viện Ðại học Sài Gòn.
Thư viện cho Mượn và phòng Ðọc thiếu nhi, có trụ sở tại 194D Pasteur, trước đây là một bộ phận của Thư viện Nam phần.
------------------------------------------------------------------------
Bộ Quốc gia Giáo dục chính quyền Sài Gòn lúc đó ký Công lệnh số 544/GD-CL ngày 01-07-1957, thống nhất 4 thư viện thành Thư viện Quốc gia, trực thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục (trong đó có Thư viện Ðà Lạt). Tiếp theo đó, Bộ tổ chức cuộc thi vẽ đồ án trụ sở Thư viện Quốc gia đặt tại số 8 Nguyễn Trung Trực (thời Pháp thuộc là Khám lớn, nay là Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.Hồ Chí Minh). Ðể có kinh phí xây dựng, chính quyền Sài gòn mở 4 kỳ xổ số đặc biệt. Ngay trong năm 1955, công trình xây dựng Thư viện Quốc gia được khởi công với sự chủ tọa của Ngô Ðình Diệm, nhưng do tình hình chính trị xã hội có nhiều biến động, dự án bị bỏ dỡ mãi đến ngày 28-12-1968 mới được khởi công xây dựng với bản thiết kế kỹ thuật của kiến trúc sư Bùi Quang Hạnh và Nguyễn Hữu Thiện. Ngày 23-12-1971, Thư viện Quốc gia Sài Gòn được khánh thành. | 
